De supercomputer voor de Nederlandse AI-fabriek komt op de campus van de Universiteit Groningen. Dat moet de Nederlandse kenniseconomie een impuls geven en de afhankelijkheid van buitenlandse AI-bedrijven verkleinen. De computer wordt in de loop van 2027 opgeleverd en is naar verwachting vanaf 2028 klaar voor gebruik.
Een supercomputer is een computer die complexe berekeningen kan uitvoeren die te groot zijn voor een gewone computer. Zo'n systeem bestaat uit een groot aantal krachtige processoren die samen een zeer hoge rekencapaciteit bereiken. Supercomputers worden onder meer gebruikt voor weersvoorspellingen, wetenschappelijk onderzoek en het controleren van kernreactoren. Ze kunnen ook worden ingezet om zware AI-algoritmen te trainen.
De drie krachtigste supercomputers ter wereld staan in de Verenigde Staten. Vorig jaar werd in Duitsland de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd: Jupiter. Die kan vele honderden biljarden berekeningen per seconde uitvoeren, vergelijkbaar met bijna een miljoen smartphones. Nederland heeft zelf de supercomputer Snellius, die in Amsterdam staat en wordt beheerd door SURF, de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Daarnaast hebben Nederlandse onderzoekers toegang tot grotere Europese systemen, zoals de Finse supercomputer Lumi.
In oktober 2025 werd bekend dat de eerste Nederlandse AI-fabriek in de stad Groningen zou komen. In zo'n fabriek werken ondernemers, onderzoekers en overheden samen aan het bouwen van technieken voor kunstmatige intelligentie. Er wordt geëxperimenteerd met AI-toepassingen en onderzocht hoe data veilig kunnen worden opgeslagen. Op dit moment komen de belangrijkste innovaties op het gebied van kunstmatige intelligentie uit de Verenigde Staten en China. Het kabinet-Schoof vond dat Europa, en dus ook Nederland, daardoor te afhankelijk werd van andere landen. Daarom werd besloten te investeren in een Nederlandse AI-fabriek waar ruimte is voor innovatie en het ontwikkelen en testen van nieuwe systemen. Daarvoor zijn zowel een expertisecentrum als een supercomputer nodig. Enkele maanden geleden startte het expertisecentrum. De plannen en projecten die daar ontstaan, worden nu nog naar andere Europese fabrieken geleid waar voldoende rekenkracht beschikbaar is. Met de nieuwe Nederlandse supercomputer moet daarin verandering komen.
De vraag is welke organisaties gebruik gaan maken van de rekenkracht van de computer. Het universitaire ziekenhuis in Groningen heeft zich sterk ingespannen om de supercomputer naar de regio te halen, zegt Bart Scheerder van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Het ziekenhuis wil bijvoorbeeld kwetsbare pasgeboren baby's met allerlei sensoren in de gaten houden. «Daar komt ontzettend veel data uit over hoe een baby zich gedraagt», zegt Scheerder. «Denk aan informatie over de hartslag, hersengolven of videobeelden.»
«We willen die data graag gebruiken om te onderzoeken. Bijvoorbeeld om te leren of het gedrag iets zegt over of een baby voeding nodig heeft, of pijn heeft. Daarvoor hebben we rekenkracht nodig die we graag bij de locatie in Groningen willen halen.» Scheerder zegt dat het om privacygevoelige informatie gaat en om medisch onderzoek. «Het is erg duur om daar rekenkracht voor in te kopen. Daardoor zijn commerciële aanbieders van AI-rekenkracht voor ons geen optie. We verwachten dat dit in Groningen wel kan.»
Afgelopen zomer kwam de Europese Commissie met een plan om van Europa koploper te maken op het gebied van kunstmatige intelligentie. Daarvoor zouden zeven AI-gigafabrieken moeten komen, die de rekenkracht leveren die nodig is om te concurreren met de Verenigde Staten en China. Het doel is dat Europese bedrijven die fabrieken draaiende houden en dat alles onder Europese wetten valt. Verschillende Europese lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, ondertekenden het initiatief. Nederland tekende niet. Eerder zag het kabinet af van een subsidie voor een mogelijke AI-gigafabriek in Rotterdam. In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) dat Nederland nu meer baat heeft bij kleinere AI-fabrieken, zoals die in Groningen.
3