Zittend president Lula da Silva heeft de presidentsverkiezingen in Brazilië gewonnen. Hij kreeg ongeveer 52 procent van de stemmen, zo heeft de kiesraad bekendgemaakt. Zijn tegenstander, de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro, erkent de nederlaag niet en wil dat de uitslag ongeldig wordt verklaard.
De verkiezingen waren een nek-aan-nekrace tussen Flávio Bolsonaro (45), zoon van oud-president Jair Bolsonaro, en de linkse Lula da Silva (80). In de eerste ronde won Bolsonaro, hoewel Lula in de peilingen voorop was. Omdat geen van beiden een absolute meerderheid behaalde, volgde een tweede ronde. Daarin won Lula uiteindelijk met zo'n 4 miljoen stemmen verschil. Lula leidde Brazilië eerder al tussen 2003 en 2011 en trad in 2023 opnieuw aan als president. Met deze termijn begint hij aan zijn vierde periode als president, waarmee hij geschiedenis schrijft.
Met de overwinning van Lula kiest Brazilië opnieuw voor een linkse koers. Hij voerde campagne met een progressieve en sociale agenda, onder meer met speciale familie-uitkeringen voor armen. Bolsonaro is juist voorstander van een vrije markt met weinig overheidsbemoeienis en wil dat de politie hard optreedt tegen criminaliteit. Na de uitslag werd Lula op een bijeenkomst in Sao Paulo onthaald met luide muziek. In zijn overwinningsspeech bedankte hij zijn kiezers: « We zijn erin geslaagd om mensen ervan te overtuigen dat stemmen extreem belangrijk was om de democratie in Brazilië veilig te stellen. » Na de verloren eerste ronde mobiliseerden vooral jongeren uit Lula's achterban zich en gingen ze in groepjes de straat op om zwevende kiezers over te halen.
De harde strijd laat zien hoe verdeeld het land is. Een deel van de Brazilianen viert feest en is opgelucht dat het presidentschap bij Lula blijft. Een ander deel voelt zich verslagen. Lula belooft president te zijn voor alle 215 miljoen Brazilianen: « Er is geen electorale tegenstander meer. »
Bolsonaro weigert zich neer te leggen bij het verlies. In een toespraak zei hij dat de uitslag ongeldig moet worden verklaard. Hij wijst daarbij op het besluit van het Hooggerechtshof om de stembureaus twee uur langer open te houden, wat hij « onaanvaardbaar » noemt. Dat is opvallend, omdat hij zelf om een langere stembusgang had gevraagd. Oorspronkelijk sloten de stembureaus om 17.00 uur Braziliaanse tijd (21.00 uur Nederlandse tijd), maar op last van het Hooggerechtshof gebeurde dat pas om 19.00 uur Braziliaanse tijd (23.00 uur Nederlandse tijd). Bolsonaro vroeg om verlenging omdat kiezers in het zuiden van het land door hevige regenval moeilijk het stembureau konden bereiken. Lula wilde de stembureaus ook langer openhouden, omdat kiezers in negen staten door busproblemen anders niet op tijd hun stem konden uitbrengen.
De weigering van Bolsonaro om de uitslag te erkennen kan de spanning in het al gepolariseerde Brazilië verder doen oplopen. Het doet denken aan 2022, toen zijn vader eveneens weigerde zijn verlies te erkennen. Toen bestormden woedende aanhangers overheidsgebouwen, en plande Jair Bolsonaro met anderen een staatsgreep die werd afgeblazen omdat het leger er onvoldoende steun voor gaf. Vorig jaar werd hij hiervoor veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf.
Regeren wordt voor Lula geen eenvoudige opgave. In het Nationaal Congres heeft hij te maken met een krachtig rechts blok, waardoor onzeker is hoeveel steun hij voor zijn plannen krijgt. De invloed van de familie Bolsonaro is bovendien sterk toegenomen: leden van de familie zitten zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat. Lula zal ook de zorgen moeten serieus nemen van een groot deel van de bevolking dat op hem niet heeft gestemd. Deze kiezers voelen zich aangetrokken tot het zogeheten bolsonarismo, de conservatief-radicaal-rechtse stroming rond ex-president Bolsonaro. Voor hen waren criminaliteit en economie belangrijke verkiezingsthema's.
Voor het Amazonegebied en de inheemse bevolking is de overwinning van Lula gunstig. Onder zijn presidentschap nam de ontbossing de afgelopen jaren af. Onder Jair Bolsonaro werd juist meer gekapt en kregen grootgrondbezitters meer ruimte voor productie in de Amazone. Die zorg bestond dat dit beleid onder Flávio Bolsonaro zou worden voortgezet.
Brazilië is onder Lula een van de weinige linkse landen in Latijns-Amerika. De regio schoof de afgelopen anderhalf jaar steeds verder naar rechts. De Amerikaanse president Trump probeert zijn invloed in de regio zoveel mogelijk te laten gelden en doet het liefst zaken met rechtse regeringen die ideologisch dicht bij hem staan.
2