Europese en Oekraïnegezinde geopolitieke analisten houden hun hart vast voor een mogelijk overleg tussen Donald Trump, Vladimir Poetin en Xi Jinping over een vredesdeal voor Oekraïne. Het idee komt van de Russische president, en Trump, die de banden met het Kremlin volop aanhaalt, staat er volgens de bronnen ook voor open. Een akkoord zonder Oekraïense handtekening zou hoogstwaarschijnlijk slecht uitpakken voor Oekraïne en vooral voordelig zijn voor Rusland.
Hoogleraar Europese Studies Paul Scheffer vindt dat bij de Europese Unie "alle alarmbellen moeten afgaan". "Europa heeft hier heel veel te verliezen." Als de leiders van de Verenigde Staten, China en Rusland gezamenlijk de geopolitieke kaart zouden herschikken, toont dat volgens Scheffer nog eens aan dat de traditionele naoorlogse wereldorde voorbij is. "Macht prevaleert nu over recht."
De zorgen worden gevoed door recente ontwikkelingen. De relatie tussen Trump en de Oekraïense president Zelensky bereikte een nieuw dieptepunt, terwijl de Amerikaanse gezant Steve Witkoff naar Sint-Petersburg vloog voor een ontmoeting met Poetin. Witkoff sprak lovende woorden over de Russische president: "U zegt vaak dat mijn president Trump zo menslievend is. Maar dat bent u ook."
Historicus Anne Applebaum reageerde verbijsterd. "Witkoff lijkt niet te begrijpen wat voor oorlog dit is. Door Poetin te vleien, denkt hij de oorlog te kunnen beëindigen. Maar hij lijkt niet te beseffen dat het hier gaat om een van de meest bloeddorstige en wrede dictators." Volgens Applebaum is Witkoff in beginsel geen diplomaat maar een zakenman met belangen in oliehandel met Rusland, zoals The New York Times eerder deze maand meldde. Ook Trumps schoonzoon Jared Kushner zou belangen hebben bij oliedeals met Rusland. Kushner was deze week ziek en reisde niet mee naar Sint-Petersburg, maar was via een videoverbinding aanwezig.
Applebaum stelt dat Trump met het naar voren schuiven van Witkoff en Kushner de ongeschreven diplomatieke regels negeert. "Ik heb nog nooit gezien dat mensen over vrede onderhandelen en tegelijkertijd zakelijke deals sluiten waarbij ze zelf belang hebben. In plaats van de oorlog te stoppen of een wapenstilstand te sluiten, stellen ze Poetin in staat tijd te rekken. Witkoff en Kushner verlengen de oorlog."
Het voorgestelde trilaterale overleg over Oekraïne zou volgende maand moeten plaatsvinden tijdens een top van de Asia-Pacific Economic Cooperation in China. Trump en Poetin tonen daar interesse in, maar Xi Jinping heeft zich nog niet achter het plan geschaard. Of de onderhandelingen er komen, de ontwikkelingen versterken volgens de experts de gedachte dat Europa zich achter Oekraïne moet scharen. Concreet betekent dat volgens Scheffer een toezegging van EU-lidmaatschap. "De reden dat Europa niet aan de onderhandelingstafel zit, is dat we weinig ideeën hebben over welke politieke gevolgen onze financiële en militaire steun aan Oekraïne moeten krijgen. We moeten ons veel duidelijker aan hen committeren."
Applebaum wijst erop dat de steun ook Europa zelf ten goede komt. "Oekraïne is het Europese land met de meest geavanceerde militaire technologie. Door met hen samen te werken, verdedigt Europa zichzelf." Binnen Europa klinken echter ook kritische geluiden. Rechts-populistische partijen als Forum voor Democratie, de AfD in Duitsland en het Rassemblement National in Frankrijk pleiten al langer voor het stoppen van financiële hulp aan Oekraïne, en die ideeën vinden volgens de bronnen steeds meer weerklank. Scheffer noemt dat een slecht idee: alleen door samen te werken kan Europa zich economisch en militair wapenen tegen grootmachten als China, Rusland en de Verenigde Staten.
Scheffer hoopt dat het politieke midden die boodschap overtuigender kan brengen, zodat Europese kiezers zich niet tot uiterst links of rechts wenden. "We worden gemangeld tussen China, Rusland en Amerika en dat maakt dat het een cruciaal moment is. Ik kan me niet herinneren dat er eerder een moment was dat we geen antwoord konden geven op de vraag: waar staat Europa over vijf of tien jaar? Die onzekerheid moeten we onder ogen zien."
2