Frankrijk maakt zich op voor een nieuwe golf van buitenlandse desinformatie in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2027. De Franse regering waarschuwt dat pogingen tot manipulatie en inmenging zullen toenemen naarmate de verkiezingen dichterbij komen. Buitenlandminister Jean-Noël Barrot zei vorige maand dat Frankrijk niet langer naïef mag zijn. Volgens onderzoek van de Europese Commissie was Frankrijk vorig jaar, na Oekraïne, het Europese land dat het vaakst werd bedreigd door buitenlandse desinformatiecampagnes.
De centrumlinkse presidentskandidaat Raphaël Glucksmann deed afgelopen zomer aangifte nadat een nepvideo op sociale media circuleerde. In het filmpje, dat met AI zou zijn gemaakt, wordt zijn vrouw, presentatrice Léa Salamé, beschuldigd van het omkopen van journalisten om haar echtgenoot positief neer te zetten. Ook zou de stem van onderzoeksjournalist Edwy Plenel te horen zijn. Plenel, oprichter van Mediapart, noemt het verhaal volledig onjuist en deelde dat direct op sociale media. Volgens zijn campagneteam is Glucksmann al vaker doelwit geweest van buitenlandse inmenging.
Frankrijk heeft sinds 2021 een speciale overheidsdienst, Viginum, die buitenlandse inmenging opspoort en bestrijdt. Onderzoeker Hervé Letoqueux, hoofd van het onderzoeksnetwerk Checkfirst en voormalig hoofd operaties bij Viginum, zegt dat er tegenwoordig geen verkiezingen meer zijn zonder buitenlandse inmenging. Hij benadrukt dat het werkelijke effect van de campagnes nog onduidelijk is, maar dat de risico's niet onderschat mogen worden. Zo zou buitenlandse inmenging ertoe kunnen leiden dat verkiezingen ongeldig worden verklaard, zoals eerder in Roemenië gebeurde.
Viginum onderzocht de afgelopen jaren twee bekende Russische desinformatienetwerken: Storm-1516 en Matryoshka, vernoemd naar de Russische houten poppetjes. Volgens Letoqueux is de werkwijze van Storm-1516 typerend voor de nepvideo rond Glucksmann. «In elk nepbericht zit weer ander nepnieuws», legt hij uit. «Andere accounts nemen dat over. Zo worden factcheckers overspoeld en verzuipt de echte informatie onder desinformatie.» Het doel is niet zozeer dat mensen de filmpjes geloven, maar dat de grens tussen echt en nep vervaagt.
De Franse presidentsverkiezingen zijn cruciaal voor de toekomst van Europa, zegt Thomas Pellerin-Carlin, Europarlementariër en rechterhand van Glucksmann. «Onze partij staat voor een Frankrijk dat sterk en pro-Europees is. Dat is een probleem voor Rusland, maar ook voor China en de VS.» Frankrijk is de laatste EU-lidstaat met eigen kernwapens. Marine Le Pen, de belangrijkste tegenstander van Glucksmann, kiest een andere koers. Zij zei onlangs in Brussel dat ze de financiële steun aan Oekraïne wil stopzetten als zij president wordt en de Franse contributie aan de EU fors wil verlagen.
Onderzoeksjournalist Plenel maakt zich zorgen over de gevolgen van desinformatie voor de journalistiek. «Ons werk is de waarheid boven tafel krijgen. Maar we hebben ook tegenstanders: journalisten die meegaan met geruchten en nepnieuws. Daardoor staat er echt iets op het spel voor de democratie: het risico dat de dictatuur van meningen het overneemt van de waarheid.»
De partij van Glucksmann, Place Publique, kiest in de aanloop naar de verkiezingen voor een strategie van persoonlijk contact. «Ons antwoord op nepnieuws en digitale inmenging is juist het echte contact», zegt Pellerin-Carlin. «Door met elkaar te praten en elkaar recht in de ogen te kijken, zonder scherm ertussen. Zo zorgen we ervoor dat Frankrijk een vrij land blijft, waar de Fransen zelf over hun toekomst beslissen.»
4