Bijna alle Europese asielministers willen dat de Europese Unie meer mogelijkheden krijgt om in noodsituaties aan de buitengrens in te grijpen. Tijdens een overleg in Luxemburg pleitten zij voor extra maatregelen om een situatie zoals die in de Spaanse exclave Ceuta afgelopen zomer te voorkomen. Daar arriveerden in enkele dagen tijd duizenden migranten, een toestroom die alles overtrof waar de EU op was voorbereid.
Een veelgenoemde optie is om lidstaten bij een plotselinge massale toestroom tijdelijk te ontslaan van de verplichting om asielaanvragen in behandeling te nemen. Minister Van den Brink van Migratie noemt dat een goed idee. «Ik denk dat dat de enige manier is om hiermee om te gaan», zei hij. «Zo'n grote groep mensen die een grens over komt, eigenlijk een grens bestormt, betekent gewoon een breuk van de grens. Die moet je gelijk herstellen door die groep meteen weer terug te zetten.» Dat mensen daardoor geen kans meer krijgen om asiel aan te vragen, vindt hij geen bezwaar. «Dit zijn echt unieke situaties. Voor die unieke momenten moet je iets in je gereedschapskist hebben om daarop te kunnen reageren.»
Het wachten is nu op een concreet crisisvoorstel van de Europese Commissie. Pas als dat komt, wordt duidelijk of het idee de eindstreep haalt. Op de volgende EU-top wordt het onderwerp ook besproken met de regeringsleiders van de lidstaten. Over een paar weken komt de Commissie daarnaast met een voorstel om de grensbewakers van Frontex meer bevoegdheden te geven. De Commissie wil al langer meer personeel bij het agentschap en wil Frontex nu ook een rol geven bij het uitzetten van migranten naar landen buiten de EU. Verder zou het agentschap sociale media in de gaten moeten houden op aanwijzingen voor nieuwe crisissituaties aan de buitengrens.
De Europese Commissie benadrukt intussen dat het migratiepact dat afgelopen juni inging een succes is. Als belangrijkste bewijs wijst de Commissie op de forse daling van de asielcijfers, ook al zette die daling al in vóór het ingaan van het pact. Dat statistieken niet alles zeggen, bleek uit de situatie in Ceuta. Het aantal migranten dat daar in een paar dagen aankwam, overtrof alles waar de EU op was voorbereid, maar wordt gezien als een uitzondering. Toch maakte de situatie duidelijk dat solidariteit onder de lidstaten op het gebied van asielbeleid allesbehalve vanzelfsprekend is. Het migratiepact moet naast een betere asielprocedure juist zorgen voor meer onderlinge solidariteit.
De asielministers kregen een mondelinge toelichting over de voortgang van het migratiepact. Een officieel rapport, dat de Commissie eerder had beloofd voor de komende EU-top, is uitgesteld en komt waarschijnlijk vlak daarna. Daarmee wil de Commissie voorkomen dat landen een aanleiding vinden om weer onderling te gaan vingerwijzen, zoals gebeurde na Ceuta.
Nederland had voorafgaand aan het EU-asieloverleg een aparte bijeenkomst met Oostenrijk, Duitsland, Griekenland en Denemarken. Deze zogenoemde kopgroep van EU-landen wil zo snel mogelijk uitzetcentra opzetten buiten de Europese Unie. De landen willen uitgeprocedeerde asielzoekers naar die centra sturen als zij niet naar hun land van herkomst kunnen worden uitgezet. Een veelgenoemd land voor een terugkeercentrum is Rwanda, maar het overleg van vandaag leverde nog geen concrete aankondiging op.
3