De Oekraïense krijgsmacht kon afgelopen week nauwelijks gebruikmaken van drones in de oorlog tegen Rusland, omdat de verbinding met het satellietnetwerk Starlink werd beperkt. Wanneer die verbinding wankelt, loopt Oekraïne tegen grote problemen aan. Gelijkwaardige Europese alternatieven bestaan vooralsnog niet.
Op 14 oktober meldde het Oekraïense leger problemen met de satelliet-internetvoorziening van Starlink. Die storing trof vooral de defensie. De snelheid van aanvals-, verdedigings- en bevoorradingsdrones werd verlaagd. De drones konden niet harder dan 160 kilometer per uur, terwijl Russische kamikazedrones meer dan 500 kilometer per uur halen. Ook waarschuwingen over raketlanceringen kwamen niet meer door, waardoor burgers niet tijdig konden worden gewaarschuwd.
Volgens de Oekraïense defensieminister Jevheni Chmara zijn de drones inmiddels weer op hun normale snelheid. Hij zei tegen Reuters: « De verbinding is stabiel. » Oekraïne meldde na ruim een week weer een stabiele verbinding, ondanks eerdere problemen.
Over de oorzaak bestaat onduidelijkheid. President Zelensky vermoedde dat de Amerikaanse regering achter de problemen zat. In de dagen ervoor had Trump een overeenkomst met Rusland gesloten, sancties opgeheven en van Oekraïne geëist te stoppen met aanvallen op Russische olieraffinaderijen. Trump zei daarnaast tegen de pers dat het tijd is dat Oekraïne een nieuwe leider krijgt. Zelensky reageerde tijdens een bezoek aan Londen: « Het zijn verrassingen waar je niet op rekent als je echt partners bent. Wij rekenen op onze partnerrelatie met de Verenigde Staten. »
Starlink valt onder SpaceX, het bedrijf van Elon Musk. Musk schreef op X dat Starlink wordt beheerd door de Amerikaanse defensie en uiteindelijk dus door president Trump. The Wall Street Journal meldde op basis van bronnen dat Musk zelf opdracht had gegeven de toegang van Oekraïne tot het netwerk te beperken, en dat Musk en Trump de beperkingen vooraf zouden hebben besproken. Dat zou het nog zorgwekkender maken, zo klinkt het in de berichtgeving.
De Europese Unie noemde die berichten « uiterst zorgwekkend » en eiste dat Musk de volledige gebruiksmogelijkheden onmiddellijk herstelde. Een woordvoerder van Commissievoorzitter Von der Leyen stelde dat Oekraïne satellietinternet nodig heeft voor communicatie tussen militairen, de bescherming van burgers en het besturen van drones voor de verdediging van het grondgebied.
De EU werkt aan een eigen satellietnetwerk, IRIS2, dat vergelijkbaar moet worden met Starlink. Volgens de woordvoerder van Von der Leyen kan Oekraïne zich daarbij volledig aansluiten. Tot die tijd blijft Oekraïne voor satellietcommunicatie sterk afhankelijk van Starlink, en is er geen Europees alternatief dat die rol nu kan overnemen.
1