Het kabinet laat na om duidelijke keuzes te maken nu de Verenigde Staten niet langer als onvoorwaardelijke bondgenoot kunnen worden beschouwd. Dat stellen experts. Zij wijzen erop dat deze geopolitieke verschuiving grote gevolgen heeft voor Nederland, in het bijzonder voor Defensie, maar dat het kabinet daarover angstvallig stil blijft.
Volgens de experts ondermijnt die houding het democratische debat. Er wordt geen openlijke afweging gemaakt over de vraag hoe Nederland zich moet verhouden tot een VS die steeds onbetrouwbaarder wordt als veiligheidspartner. Juist omdat de verschuiving een van de grootste geopolitieke veranderingen voor Nederland is, zijn scherpe keuzes nodig. Het kabinet maakt die niet, luidt de kritiek.
De kwestie raakt direct aan de Nederlandse defensie-uitgaven en de aanschaf van militaire capaciteit. Als de VS niet meer automatisch te hulp schiet, zal Europa zelf meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Dat vergt investeringen en politieke prioriteiten. Het kabinet heeft daarover tot nu toe geen heldere koers gepresenteerd, menen de experts.
De investering van pensioenfonds ABP in Europese technologiebedrijven past in een bredere beweging waarbij Europa minder afhankelijk wil worden van de VS. ABP maakte onlangs bekend 250 miljoen euro te steken in het Scaleup Europe Fund, een initiatief van de Europese Commissie en institutionele beleggers. In drie jaar tijd wil het fonds 1 miljard euro investeren in Europese techbedrijven op het gebied van kunstmatige intelligentie, quantumtechnologie, energie, ruimtevaart en medische technologie.
ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen zegt dat Europa veel talent en kennis heeft, maar dat succesvolle groeibedrijven te vaak naar andere markten vertrekken om financiering te vinden. Meer beschikbaar kapitaal kan ervoor zorgen dat innovatie, economische waarde en werkgelegenheid binnen Europa blijven. Prins Constantijn, speciaal gezant van start-uporganisatie Techleap, noemt de investering een goed voorbeeld dat navolging verdient.
De stap van ABP volgt op eerdere besluiten om geld weg te halen uit de Verenigde Staten. Afgelopen zomer werd duidelijk dat het pensioenfonds Amerikaanse staatsobligaties en techaandelen verkocht. Volgens ABP was het aantrekkelijker om staatsobligaties in eurolanden te hebben en wilde het fonds risico's van grote rendementsschommelingen beperken.
Ook oud-ASML-topman Peter Wennink adviseerde het kabinet eerder om zich dringend te richten op een goed investeringsklimaat. Hij wees op vier sectoren: digitalisering, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. Volgens Wennink moet Europa voorkomen dat het achteropraakt bij technologische ontwikkelingen.
De experts vinden dat het kabinet de geopolitieke realiteit niet langer kan negeren. Zonder publiek debat en heldere keuzes blijft onduidelijk hoe Nederland zich voorbereidt op een wereld waarin de VS niet meer vanzelfsprekend aanwezig is. Dat gebrek aan richting ondermijnt de democratische controle op defensie en buitenlandse politiek, stellen zij.
2