Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer wil dat omroepverenigingen volgend jaar niet opnieuw hoeven te bewijzen dat ze voldoende leden hebben om in het publieke bestel te blijven. Het ledencriterium verdwijnt in de nieuwe Mediawet, maar die treedt pas op 1 januari 2029 in werking. Daardoor zouden omroepen als KRO-NCRV, AVROTROS en BNNVARA eind volgend jaar nog een keer langs de meetlat worden gelegd. De Kamer vindt dat onnodig.
Volgens VVD-Kamerlid Van der Maas is het geld dat aan ledenwerfcampagnes wordt besteed, niet goed besteed. «Zonde van het geld», zegt hij. «Het is belastinggeld en dat moet daar niet voor worden gebruikt.» Hij noemt het achterhaald dat omroepen hun bestaansrecht ontlenen aan hun ledenaantal. «Dat stamt uit de tijd van de verzuiling, maar tegenwoordig zijn er nog maar weinig mensen ergens lid van.»
Net als coalitiepartner CDA en oppositiepartij Pro vindt Van der Maas het beter om nu al voor te sorteren op het nieuwe bestel, waarin de ledenomroepen opgaan in vier omroephuizen. Dat proces is inmiddels vergevorderd. Als de omroepen nog een keer ledenwerfcampagnes voor zichzelf houden, kan dat proces onder druk komen te staan, is de vrees.
Ook bestaat het risico dat een kleine omroep op de peildatum niet voldoende leden heeft en dan niet kan toetreden tot het nieuwe bestel. Dat geldt met name voor Powned. De ondergrens ligt op 50.000 leden, Powned had er eind vorig jaar rond de 11.000. Vanaf 2029 moet die omroep met AVROTROS een van de omroephuizen gaan vormen. Het nieuwe bestel is gesloten: er komen geen nieuwe omroepen meer bij.
«Niet uit te leggen», vindt Pro-Kamerlid Mohandis. «Het is heel gek als de omroepen volgend jaar tonnen per omroep gaan uitgeven aan iets dat twee jaar later niet meer hoeft. Dat geld moet naar journalistiek gaan.» Hij wil dat cultuurminister Letschert het oplost. Morgen is er een debat over in de Tweede Kamer.
Om het peilmoment te schrappen, moet de huidige wet gewijzigd worden. Omdat de tijd dringt, moet dat met een spoedwet. Een andere mogelijkheid is volgens Mohandis dat bij die laatste peiling op 31 december 2027 de gezamenlijke ledenaantallen van de nieuwe clusters of omroephuizen als uitgangspunt worden genomen.
Het nieuwe omroepbestel voorziet erin dat de huidige elf omroepen opgaan in vier omroephuizen. Mocht Ongehoord Nederland zijn erkenning kwijtraken, gaat het nieuwe bestel er vrijwel zeker zo uitzien. Daarnaast gaan NOS en NTR een nieuwe taakomroep vormen onder de naam NOS. De NPO houdt de bestuurlijke en coördinerende rol.
2