Een jaar na de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer verliezen de coalitiepartijen fors aan steun onder kiezers. In de meest recente Peilingwijzer van de NOS komt D66 van premier Jetten, de partij die bij de verkiezingen van een jaar geleden de meeste stemmen haalde, nu uit op 13 tot 17 zetels. Dat is 11 zetels minder dan de partij nu in de Tweede Kamer heeft. Het gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag komt voor de minderheidscoalitie uit op ongeveer 45 zetels, minder dan een derde van de Kamer.
De VVD komt volgens dezelfde peilingen uit op 14 tot 18 zetels, een verlies van 6. Het CDA daalt met 4 zetels naar 12 tot 16. Verreweg de grootste partij in de Peilingwijzer blijft oppositiepartij PRO van Jesse Klaver, met 25 tot 31 zetels. Volgens het onderzoek profiteert PRO nog altijd van de onvrede van veel progressieve kiezers over het beleid van het kabinet waarvoor D66 heeft getekend.
Opvallend is dat de VVD niet de PVV ziet profiteren van de verminderde aantrekkingskracht van de partij. De PVV van Geert Wilders staat eveneens in de min, op 18 tot 23 zetels. Overstappers van VVD en PVV zorgen er juist voor dat JA21, met 15 tot 19 zetels, en Forum voor Democratie, met 10 tot 14 zetels, groeien. Volgens Ipsos I&O is het beeld onder kiezers wispelturig: coalitiepartijen worden verweten te weinig te bereiken, terwijl ongeveer driekwart van de oppositiekiezers vindt dat hun partij vast moet houden aan de eigen principes, ook als de regering de begroting daardoor niet rond krijgt.
Bij de VVD speelt ook het leiderschap een rol. Volgens Verian/EenVandaag vindt nog slechts 28 procent van de VVD-stemmers dat Dilan Yesilgöz bij de volgende verkiezingen opnieuw lijsttrekker moet worden. Ipsos I&O meet dezelfde trend: Yesilgöz krijgt van kiezers het laagste rapportcijfer van de belangrijkste politieke leiders, een 3,7. Niet meer dan 8 procent van de VVD-kiezers zegt op de partij te stemmen vanwege de leider. Yesilgöz had eerder laten weten tot en met de eerstvolgende verkiezingen leider te willen blijven.
Bij de kleinere partijen komen 50Plus, de Partij voor de Dieren en de SP uit op 4 tot 6 zetels. De ChristenUnie komt op 3 tot 5 zetels, SGP en Volt op 2 tot 4 en Denk op 1 tot 3. BBB valt vrijwel weg met 0 tot 2 zetels. Politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer, benadrukt dat zetelpeilingen buiten verkiezingstijd volgens het beschikbare onderzoek weinig voorspellende waarde hebben voor de uitslag van de volgende verkiezingen.
Toch reageren partijen wel op dit soort cijfers. Louwerse wijst op een recente peiling van Maurice de Hond, die niet in de Peilingwijzer is opgenomen en de VVD op 12 zetels zag uitkomen. Dat leverde veel krantenberichten op en kritische vragen op partijbijeenkomsten. Volgens Louwerse zorgt de druk ervoor dat partijen in onderhandelingen concrete resultaten willen binnenslepen die hun eigen profiel laten zien. Compromissen worden daardoor lastiger, en dat maakt de begrotingsonderhandelingen met de oppositie die nu worden gevoerd niet eenvoudig.
5