De Europese Unie moet snel onafhankelijker worden en zelf voor haar veiligheid zorgen. Dat heeft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, gezegd in haar jaarlijkse toespraak. Ze riep op tot de oprichting van een Europese Veiligheidsraad, waarin de EU samenwerkt met landen als Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Oekraïne.
De nieuwe raad zou naast de NAVO moeten bestaan. Deelnemende landen zouden elkaar een veiligheidsgarantie moeten geven die vergelijkbaar is met Artikel 5 van het NAVO-verdrag. Dat artikel bepaalt dat een aanval op één lid wordt beschouwd als een aanval op alle leden. Volgens Von der Leyen is de Europese Veiligheidsraad nodig vanwege de nieuwe realiteit. Ze doelt daarmee op toenemende Russische provocaties, waaronder hybride aanvallen op EU-landen. Ook de twijfel die de Amerikaanse president Trump zaait over de NAVO is voor de EU aanleiding om te werken aan een eigen veiligheidsstructuur, onafhankelijk van Amerikaanse steun.
De plannen voor een Europees samenwerkingsverband op veiligheidsgebied zijn niet nieuw. Beleidsmakers in de EU wijzen al langer op het belang ervan. De NAVO worstelt de laatste tijd met de vraag hoe te reageren op aanvallen van Rusland, wat de discussie over een Europese pijler onder de veiligheid heeft versterkt.
Naast veiligheid besteedde Von der Leyen in haar toespraak aandacht aan migratie. Ze wil de Europese buitengrenzen versterken en komt met voorstellen voor wetgeving die het makkelijker maakt grote groepen migranten zonder asielprocedure terug te sturen naar het land van herkomst. Afgelopen zomer drongen tienduizenden migranten vanuit Marokko de Spaanse exclave Ceuta binnen. Dat legde volgens Von der Leyen bloot dat er maatregelen nodig zijn voor dit soort situaties. De verdeeldheid tussen Europese landen over de opvang was groot, en landen vreesden dat migranten zouden doorreizen. Dat gebeurde uiteindelijk niet. Von der Leyen wil daarom een nieuwe gereedschapskist waarmee de EU kan reageren op noodgevallen zoals de crisis in Ceuta.
Ook klimaatverandering kwam aan bod. Von der Leyen noemde de afgelopen zomer met extreme temperaturen en hittegolven de zomer van de waarheid. Ze kondigde een hittegolvenplan aan, waarin honderd gebieden in kaart worden gebracht die kwetsbaar zijn voor hitte. Daarbij moet duidelijk worden welke risico's deze plekken lopen tijdens perioden van extreme warmte.
Verder kondigde de Commissievoorzitter een socialemediaverbod aan voor kinderen jonger dan 15 jaar. Eerder werd al duidelijk dat het Nederlandse kabinet een Europese leeftijdsgrens voor sociale media steunt. De precieze uitwerking van het verbod en de handhaving ervan moeten nog worden uitgewerkt.
De jaarlijkse toespraak van de Commissievoorzitter vond plaats in het Europees Parlement. Von der Leyen benadrukte dat de EU moet strijden voor het Europese ideaal. In dat kader stelde ze ook voor dat Canada een bijzonder EU-lidmaatschap krijgt. De plannen voor een Europese Veiligheidsraad en de andere voorstellen worden de komende maanden verder besproken door de lidstaten en het Europees Parlement.