De Poolse oproerpolitie heeft het terrein van het Constitutioneel Hof in Warschau ontruimd en afgezet. Het Constitutioneel Hof is de hoogste rechterlijke macht van het land. Bij het gebouw waren demonstranten samengekomen, en volgens media zijn er voorwerpen naar de politie gegooid. Meerdere mensen zijn opgepakt. Op sociale media circuleren beelden van colonnes politievoertuigen op weg naar de Poolse hoofdstad, wat erop lijkt te wijzen dat de politie extra versterkingen heeft gestuurd.
Aanleiding voor de onrust is de schorsing van de voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski. Hij werd aangesteld door de vorige, rechts-conservatieve PiS-regering en werkt premier Tusk en zijn regering tegen, onder meer bij diens poging de rechtsstaat te herstellen. Swieczkowski zou worden opgevolgd door Anna Korwin-Piotrowska, een rechter die dit jaar werd aangesteld door de huidige coalitie. Het Constitutioneel Hof schrijft op X dat zijn website is overgenomen en dat de voorzitter op onrechtmatige wijze is afgezet. Daarmee escaleert een politieke strijd die al jaren speelt over de aanstelling van rechters bij het hof.
Ook president Karol Nawrocki heeft de crisis zichtbaar gemaakt. Hij was met het vliegtuig onderweg naar Senegal, maar besloot boven Spanje om te draaien. Op X schreef hij: « Op zo'n moment moet de president in Polen zijn. Ik keer terug. » Nawrocki, die gelieerd is aan de rechts-conservatieve flank, won in juni 2025 de presidentsverkiezingen van de pro-Europese Trzaskowski, een lid van dezelfde partij als premier Tusk. Die overwinning was een grote tegenvaller voor de regering.
De ruzie rond het hof dateert al van voor de huidige regering. De PiS-regering, die van 2015 tot 2023 aan de macht was, stelde op controversiële wijze eigen rechters aan. Toen de regering van Tusk dit jaar nieuwe rechters voordroeg, weigerde Nawrocki meerdere kandidaten de eed af te nemen. Zo was de president in oktober niet aanwezig toen Maciej Berek tot rechter werd benoemd, wat leidde tot protesten in Warschau. Swieczkowski weigerde vervolgens rechters die door de huidige parlementaire meerderheid waren gekozen toe te staan hun functie uit te oefenen. De regering lijkt met zijn schorsing die patstelling te willen doorbreken.
Het hof toetst of nieuwe wetten in overeenstemming zijn met de grondwet, en heeft daardoor veel macht. Door de politieke inmenging bij aanstellingen is het hof sterk gepolitiseerd en heeft een deel van de Polen weinig vertrouwen in de instelling. Critici waarschuwen dat wanneer de zittende regering het hof controleert, bijvoorbeeld door loyale rechters te benoemen, de onafhankelijke controle op de macht verdwijnt. Politieke tegenstanders van Tusk noemen het optreden een staatsgreep. Tusk stelt in een reactie op X: « Na jaren van wetteloosheid onder leiding van PiS is dit een moeilijk, soms pijnlijk proces dat daadkrachtig optreden vereist. Er is geen andere weg. »
2