Het Spaanse Grondwettelijk Hof heeft de weg vrijgemaakt voor de terugkeer van de Catalaanse separatistenleider Carles Puigdemont. De uitspraak houdt in dat de amnestieregeling ook van toepassing is op Catalaanse separatisten die worden verdacht van verduistering van overheidsgelden. Daarmee kan de voormalige Catalaanse president na ongeveer negen jaar ballingschap terugkeren naar Spanje.
Puigdemont, 63 jaar, verblijft sinds 2017 in het buitenland. Hij woonde lange tijd in Nederland en verhuisde in 2024 naar het zuiden van Frankrijk. De amnestiewet was al eerder aangenomen, maar de vraag of die ook gold voor verduisteringszaken lag bij het Grondwettelijk Hof. Dat heeft nu bepaald dat de wet ook op die groep van toepassing is.
De uitspraak betekent niet automatisch dat alle juridische procedures tegen Puigdemont zijn beëindigd. Wel maakt hij aanspraak op de amnestieregeling, wat zijn terugkeer naar Spanje mogelijk maakt. Of hij daadwerkelijk terugkeert en op welk moment is nog niet duidelijk. De uitspraak is een nieuwe stap in de jarenlange juridische en politieke strijd rond de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging.
De amnestiewet is onderdeel van de politieke afspraken die de Spaanse regering heeft gemaakt om de Catalaanse kwestie te de-escaleren. Tegenstanders vinden dat de wet te ver gaat en dat zware delicten niet onder de regeling mogen vallen. Voorstanders zien de wet als een manier om de impasse te doorbreken en de verhoudingen in Catalonië te normaliseren.
Het Grondwettelijk Hof heeft eerder delen van de amnestiewet getoetst. De nu gepubliceerde uitspraak verduidelijkt dat verduistering van overheidsgelden geen belemmering vormt voor toepassing van de amnestie. Daarmee vervalt een belangrijk juridisch obstakel voor Puigdemont en andere betrokkenen.
Puigdemont was van 2016 tot 2017 president van de Catalaanse regering. Na het omstreden onafhankelijkheidsreferendum van 1 oktober 2017 en de daaropvolgende uitroeping van de Catalaanse republiek door het parlement, werd hij door de Spaanse autoriteiten vervolgd. Hij vluchtte naar het buitenland om arrestatie te voorkomen.
Sindsdien is hij actief gebleven in de Catalaanse politiek, onder meer als leider van de partij Junts per Catalunya. Vanuit het buitenland bleef hij invloed uitoefenen op de separatistische beweging. Zijn terugkeer zou de politieke verhoudingen in Catalonië en Spanje kunnen beïnvloeden.
De uitspraak van het Grondwettelijk Hof is definitief en bindend. Spaanse rechters moeten de amnestiewet nu ook toepassen op zaken waarin verduistering van overheidsgelden een rol speelt. Dat kan gevolgen hebben voor meerdere Catalaanse politici die in het buitenland verblijven of in Spanje worden vervolgd.
Of Puigdemont daadwerkelijk naar Spanje terugkeert, hangt af van zijn eigen afwegingen en van de verdere juridische afhandeling van zijn dossier. Een terugkeer zou een einde maken aan een ballingschap van bijna een decennium. De uitspraak wordt gezien als een mijlpaal in de Catalaanse kwestie, al blijft de politieke discussie over de amnestiewet en de onafhankelijkheidsstrijd onverminderd voortduren.
4