De AfD heeft voor het eerst het voorzitterschap van een Duits deelstaatparlement veroverd. Bij de eerste zitting van het nieuw gekozen parlement van Saksen-Anhalt werd Tobias Rausch met meer stemmen dan verwacht verkozen. De 35-jarige oud-makelaar krijgt de voorzittershamer voor de komende vijf jaar in handen.
Rausch kreeg steun van de vijf parlementariërs van de kleine populistische partij BSW, die openstaat voor samenwerking met de AfD. Vermoedelijk stemden ook vier CDU'ers voor hem. AfD-leider Ulrich Siegmund spreekt van een historische dag. De linkse oppositie — Die Linke, SPD en de Groenen — noemt de verkiezing van een extreemrechtse parlementsvoorzitter voor het eerst sinds Hermann Göring een zwaar signaal. De veiligheidsdienst van Saksen-Anhalt bestempelt de AfD als extreemrechts.
De AfD won vorige maand de deelstaatverkiezing met bijna 44 procent van de stemmen. De partij zit sinds de eerste zitting in het midden van de parlementszaal, terwijl de linkse oppositie verdeeld is over de linker- en rechterflank. De parlementsvoorzitter is de hoogste vertegenwoordiger van de deelstaat en staat protocollair boven de regeringsleider. Hij beslist wie het parlement mag betreden, van journalisten tot insprekers, en kan ambtenaren benoemen en vervangen.
Een van de belangrijkste bevoegdheden is het samenstellen van de commissies waarin wetgeving wordt voorbereid. De AfD zou die zo kunnen aanpassen dat de partij de helft van de zetels bezet. Daarmee kan zij de agenda bepalen en ongewenste wetgeving vertragen. Volgens Siegmund is de «kinderachtige» Brandmauer — de afspraak van andere partijen om niet met de AfD samen te werken — in stukjes afgebroken. Hij zegt dat er meerdere gesprekken lopen om hem in december tot minister-president te benoemen.
Rausch wordt als gematigd beschouwd en beloofde zich in zijn dankwoord boven de partij te stellen. «Medewerkers hoeven geen angst te hebben, zolang iemand zijn werk normaal uitvoert», zei hij eerder. De AfD kan nu laten zien of zij radicaal en autoritair wil regeren of juist professioneel en gematigd. Dat moet andere partijen overtuigen van een coalitie, zowel in Saksen-Anhalt als landelijk, waar de AfD in peilingen veruit de grootste is.
De regeringsvorming verloopt moeizaam. BSW houdt vast aan een onpartijdige regeringsleider, een idee dat de CDU afwijst. De CDU legt zich neer bij een AfD-regering en wil zich vanuit de oppositie constructief opstellen. Officieel zijn er alleen gesprekken met BSW gevoerd. BSW blijft tegelijk kritisch: voorzitter De Masi noemde uitspraken van Siegmund over investeringen in defensiebedrijven als «hulpmiddel bij remigratie» een provocatie. «Daarmee toont de AfD dat het niet wil regeren en wanhopig een uitweg zoekt», zei zij.
Siegmund hoopt op overlopers in de CDU, die na de historische afstraffing intern verdeeld is. De conservatieve flank van de partij lijkt vandaag voor Rausch te hebben gestemd. Volgens Siegmund zijn voor delen van zijn omstreden plannen, zoals de asielplannen, geen parlementaire meerderheden nodig. «Voor veel plannen heb je het parlement helemaal niet nodig», zei hij.
De linkse partijen verdenken de AfD ervan campagnegeld te hebben misbruikt dat bedoeld was voor parlementair werk. Juristen vinden dat moet worden onderzocht of de verkiezingen eerlijk zijn verlopen. Als dat niet zo is, moeten de verkiezingen mogelijk worden overgedaan.
3