Het Europees Parlement heeft het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag aangewezen als winnaar van de Sacharovprijs van dit jaar. Met de toekenning van de belangrijkste mensenrechtenprijs van de Europese Unie spreekt het parlement zijn steun uit voor het hof, dat zware druk ondervindt van de Verenigde Staten. President Donald Trump wil het hof met sancties platleggen.
Parlementsvoorzitter Roberta Metsola zegt dat het Europarlement met de prijs het belangrijke werk van het hof bij het handhaven van het internationaal recht en de internationale rechtspraak erkent. Het ICC onderzoekt, vervolgt en berecht personen die worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen en vult daarmee de nationale rechtbanken van aangesloten landen aan. Het hof doet onder meer onderzoek naar genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Alle landen van de Europese Unie zijn op grond van het Statuut van Rome verplicht besluiten van het Strafhof uit te voeren. Wereldwijd wordt het hof niet door alle landen erkend. De Verenigde Staten, Israël, Rusland en Iran erkennen het ICC niet. Het hof krijgt volgend jaar te maken met sancties vanuit Washington.
Voorzitter Tomoko Akane van het Strafhof noemt de prijs in dat licht bijzonder betekenisvol. Volgens haar bevestigt de toekenning het belang van een onafhankelijke rechterlijke macht en van degenen die het internationale recht in stand houden. Ook Navanethem Pillay, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede en oud-rechter van het Strafhof, sprak zich in Den Haag uit over het belang van internationale rechtspraak in een tijd waarin de beginselen van het internationaal recht wereldwijd op de proef worden gesteld.
De toekenning van de Sacharovprijs is een politiek besluit. De fractievoorzitters van de politieke groepen in het Europees Parlement bepalen wie de prijs krijgt. Het Strafhof werd genomineerd door de sociaaldemocraten, de op een na grootste fractie in het parlement. Zij kregen voor de toekenning steun van de liberalen, de Groenen en uiterst links. De christendemocraten, de grootste politieke groep, stemden niet voor het Strafhof en hadden een eigen kandidaat: de Tanzaniaanse oppositieleider Tundu Lissu. Ook het uiterst rechtse Patriotten voor Europa droeg een eigen kandidaat voor, de Iraanse tweelingzussen Taraneh en Romina Rahimi, die werden vastgezet en gemarteld na deelname aan protesten in Iran.
Europarlementariër Thijs Reuten noemt de prijs voor het ICC een krachtig signaal. Volgens hem is het essentieel dat het Strafhof kan blijven functioneren om straffeloosheid te voorkomen, ondanks de dreigementen van Trump. Raquel García Hermida-van der Walle wijst erop dat het hof ons beschermt tegen plegers van de gruwelijkste misdaden tegen de menselijkheid en nu zelf bescherming nodig heeft.
De Sacharovprijs wordt sinds 1988 toegekend aan personen, groepen of organisaties die zich inzetten voor mensenrechten of democratie. De prijs is vernoemd naar de Russische fysicus Andrej Sacharov, die in 1975 de Nobelprijs voor de Vrede ontving omdat hij aandacht vroeg voor de nucleaire wapenwedloop tijdens de Koude Oorlog. Eerdere winnaars zijn onder anderen de overleden Russische oppositieleider Aleksej Navalny, de bevolking van Oekraïne en de Iraanse vrouwenbeweging Vrouwen, Leven, Vrijheid.
4