De Russische presidentsverkiezingen van maart 2024 worden in toenemende mate bepaald door uitsluiting van de oppositie en een strak gecontroleerd medialandschap. Kritische kandidaten krijgen geen toegang tot het stembiljet, terwijl televisiedebatten plaatsvinden zonder de belangrijkste tegenstanders van president Vladimir Poetin. Het resultaat is een verkiezingsstrijd waarin de uitkomst vooraf vaststaat en de campagne vooral dient als ritueel vertoon van politieke eenheid.
De uitsluiting begint al bij de registratie. De Centrale Kiescommissie weigert systematisch kandidaten die zich kritisch hebben uitgelaten over het Kremlin of de oorlog in Oekraïne. Onder hen bevinden zich politici die eerder wel op het stembiljet stonden, maar nu om administratieve redenen worden geweerd. Het patroon is volgens waarnemers al jaren zichtbaar, maar bereikt in deze verkiezingsronde een nieuwe intensiteit.
Een van de meest sprekende voorbeelden is de gang van zaken rond Boris Nadezjdin, een voormalig parlementslid dat zich kritisch uitliet over de oorlog en zich verkiesbaar stelde. Zijn kandidatuur werd uiteindelijk geblokkeerd, waarna hij zijn aanhangers opriep om toch te gaan stemmen. Ook andere oppositiefiguren kregen geen kans om mee te doen. Het gevolg is dat de zittende president vrijwel geen serieuze uitdaging kent.
De televisiedebatten vormen een apart hoofdstuk. De uitzendingen worden gedomineerd door kandidaten die loyaal zijn aan het Kremlin en nauwelijks afwijken van het regeringsstandpunt. Echte confrontatie met critici ontbreekt, omdat zij niet zijn toegelaten. De debatten lijken daardoor meer op een gecontroleerd toneelstuk dan op een openbaar politiek debat. Kijkers krijgen een beeld voorgeschoteld van eenheid en stabiliteit, zonder de vragen die in een normale campagne centraal zouden staan.
Onafhankelijke waarnemers en journalisten wijzen erop dat de verkiezingen in Rusland al langer niet voldoen aan de eisen van een vrije en eerlijke stemming. Internationale organisaties hebben de afgelopen jaren herhaaldelijk kritiek geuit op de beperking van de persvrijheid, de druk op maatschappelijke organisaties en de intimidatie van tegenstanders. De autoriteiten bestrijden die kritiek en stellen dat de verkiezingen volgens de wet verlopen.
Voor de Russische bevolking betekent de gang van zaken dat er weinig echte keuze is. Kiezers die zich willen uitspreken tegen het huidige beleid, kunnen dat niet doen via het stembiljet. Sommige oppositiegroepen roepen op om toch te gaan stemmen, als signaal tegen het systeem. Anderen pleiten voor een boycot. Hoe dan ook: de uitslag staat vooraf vast en de campagne verandert daar niets aan.
De verkiezingen van 2024 zullen naar verwachting uitmonden in een nieuwe termijn voor Poetin, die al sinds 2000 aan de macht is. De manier waarop de campagne verloopt, onderstreept hoezeer het politieke speelveld in Rusland is dichtgetimmerd. De vier aktes van dit toneelstuk — uitsluiting, registratie, debat en stemming — laten zien dat de macht in Moskou niet via de stembus wordt betwist, maar via controle vooraf.