Russen gaan van vrijdag tot en met zondag naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. De verkiezingen verlopen zonder noemenswaardige spanning: de Russische overheid heeft vooraf maatregelen genomen om verzet tegen te gaan. De Doema, het lagerhuis van het Russische parlement, wordt grotendeels door loyalisten van president Vladimir Poetin bevolkt. De uitslag staat daarmee in feite vast.
Het is de eerste keer sinds de invasie van Oekraïne in februari 2022 dat Russen zich via de stembus kunnen uitspreken over de oorlog. Die stemming is echter allesbehalve vrij. Oppositiekandidaten zijn uitgesloten, media zijn aan banden gelegd en critici riskeren strafrechtelijke vervolging. De verkiezingen zeggen daardoor weinig over de werkelijke politieke verhoudingen, maar des te meer over hoe het Kremlin de publieke opinie probeert te sturen.
Volgens Rusland-correspondent Joost Bosman is de Doema in de praktijk een instrument van de uitvoerende macht. Het parlement heeft in een autocratisch systeem als het Russische nauwelijks eigen bevoegdheden. Wetten worden voorbereid door het Kremlin en door de regeringspartij Verenigd Rusland zonder noemenswaardige oppositie aangenomen. De verkiezingen dienen vooral om de schijn van democratische legitimiteit op te houden.
De Russische autoriteiten hebben de afgelopen jaren het speelveld steeds verder naar zich toegetrokken. Onafhankelijke waarnemers zijn niet welkom, buitenlandse verkiezingsmonitors krijgen geen toegang en het stemproces is deels gedigitaliseerd op een manier die controle moeilijk maakt. In eerdere verkiezingen leidde dat tot opvallend hoge uitslagen voor Verenigd Rusland, terwijl onafhankelijke peilingen een ander beeld lieten zien.
Voor het Kremlin zijn de verkiezingen vooral een barometer: hoe reageert de bevolking op de oorlog, de economische sancties en de mobilisatie? Een lage opkomst of een onverwacht grote proteststem zou een signaal kunnen zijn dat de controle niet waterdicht is. De autoriteiten proberen dat risico te beperken door kiezers onder druk te zetten en door het tellen van stemmen minder transparant te maken.
De verkiezingen vinden plaats tegen de achtergrond van een steeds verder geïsoleerd Rusland. De oorlog in Oekraïne duurt voort, de economie draait op oorlogsproductie en de bevolking merkt de gevolgen van sancties en mobilisatie. Hoewel het Kremlin de verkiezingen presenteert als een democratisch proces, is de uitkomst geen verrassing. De echte vraag is niet wie er wint, maar hoe de Russische samenleving reageert op een parlement dat vooral een verlengstuk van de macht is.