De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft dinsdag een rechtszaak wegens smaad aangespannen tegen diverse grote Israëlische nieuwsmedia en journalisten. Dat melden Israëlische media, waaronder Haaretz. Die krant is het voornaamste doelwit van de aanklacht.
De zaak draait om berichtgeving dat Netanyahu vooraf gewaarschuwd zou zijn voor de aanval van Hamas op 7 oktober 2023. Volgens de premier is die lezing onjuist en schadelijk. Met de rechtszaak wil hij naar eigen zeggen opkomen voor zijn reputatie.
Haaretz heeft de aanklacht bevestigd noch inhoudelijk gereageerd. Ook andere betrokken media en journalisten hebben nog niet publiekelijk gereageerd. De rechtszaak kan gevolgen hebben voor de manier waarop Israëlische media verslag doen van besluitvorming rond de aanval.
De aanval van 7 oktober 2023 was het dodelijkste incident in de Israëlische geschiedenis. Hamas-strijders drongen vanuit Gaza Israël binnen en richtten een bloedbad aan. De nasleep leidde tot een grote Israëlische militaire operatie in Gaza en tot felle discussies in Israël over de verantwoordelijkheid voor het falen van de inlichtingendiensten en het leger.
Netanyahu ligt al langer onder vuur vanwege zijn rol rond 7 oktober. Familieleden van slachtoffers en delen van de oppositie verwijten hem dat hij waarschuwingen niet serieus heeft genomen. De premier heeft die beschuldigingen steeds tegengesproken. De smaadzaak past in zijn pogingen om die beschuldigingen juridisch aan te vechten.
De rechtszaak tegen media en journalisten is opmerkelijk in een land waar persvrijheid grondwettelijk is verankerd. Israëlische journalistenorganisaties hebben in het verleden gewaarschuwd voor druk op de pers. Critici stellen dat dit soort rechtszaken een afschrikkend effect kunnen hebben op onderzoeksjournalistiek.
Het is nog niet duidelijk wanneer de zaak dient. Ook is onbekend welke specifieke uitspraken of artikelen precies onderdeel zijn van de aanklacht. Duidelijk is dat Haaretz als belangrijkste doelwit wordt genoemd. De krant staat bekend om kritische berichtgeving over Netanyahu en zijn regering.
De aankondiging komt op een moment dat Israël nog altijd in een diepe politieke en maatschappelijke crisis verkeert. De oorlog in Gaza duurt voort en de binnenlandse verdeeldheid over het beleid van Netanyahu is groot. De smaadzaak zal naar verwachting bijdragen aan die spanningen.
Of de zaak succesvol is, is onzeker. Smaadzaken tegen media zijn in Israël niet ongebruikelijk, maar ze zijn vaak moeilijk te winnen omdat de bewijslast hoog is. Voor Netanyahu kan de rechtszaak ook een risico vormen: als de rechter de berichtgeving juist acht, kan dat zijn positie verder verzwakken.
De komende weken zal blijken hoe de media en journalisten op de aanklacht reageren. Verwacht wordt dat zij zich juridisch zullen verweren. De zaak kan daarmee uitgroeien tot een belangrijk precedent voor de verhouding tussen politiek en pers in Israël.
3