In Mexico-Stad staan tientallen dozen klaar voor verzending naar Cuba. Vrijwilligers sorteren medicijnen en medische hulpmiddelen, zoals dialysezakken voor nierpatiënten, en controleren zorgvuldig de inhoud en houdbaarheidsdata. Daarna gaan de pakketten per schip naar het eiland, dat op ongeveer driehonderd kilometer varen ligt. Het is een druppel op een gloeiende plaat, zegt Olivia Garza, die een groep leidt die solidariteitsacties met Cuba organiseert. „Maar het is alles wat we momenteel kunnen doen om Cuba ook maar een beetje te helpen.”
Vroeger vertrokken vanuit Mexico bijna wekelijks schepen met noodhulp naar Cuba. Door de Amerikaanse sancties is dat vrijwel tot stilstand gekomen. Ook de olieleveringen vanuit Mexico, die essentieel waren voor de elektriciteitsvoorziening op het eiland, zijn zo goed als gestopt. Mexico en Cuba hebben een nauwe relatie die eeuwen teruggaat. Tijdens de Koude Oorlog was Mexico het enige Latijns-Amerikaanse land dat de betrekkingen met het communistische Cuba bleef onderhouden. Ook daarna bleef Mexico een van de weinige landen die het Cubaanse regime consistent steunden, op diplomatiek, cultureel en economisch gebied.
De afgelopen anderhalf jaar is daar verandering in gekomen. Onder druk van de Verenigde Staten, die met economische isolatie het Cubaanse regime ten val hopen te brengen, is de handel tussen beide landen bijna stil komen te liggen. De Mexicaanse regering durft Cuba niet meer openlijk te steunen, uit angst voor Amerikaanse tarieven of sancties. „Vanuit de VS is de dreiging enorm”, zegt Garza. „De economische afhankelijkheid van Mexico van de VS is ook enorm. Ik begrijp dat de handel nu is stilgelegd.”
Die terughoudendheid van de regering leidt tot woede bij veel Mexicanen, die de Cubanen als broedervolk zien. Iedere paar weken worden in Mexico-Stad grote solidariteitsprotesten gehouden, waarbij wordt opgeroepen een einde te maken aan de „verstikkende sancties”. Op spandoeken wordt met de beschuldigende vinger gewezen naar de „imperialistische acties” van de Verenigde Staten. Afbeeldingen van de revolutionaire helden Che Guevara en Fidel Castro worden omhooggehouden. De betogingen staan los van de politiek: regeringspartij Morena is er niet bij en de Cubaanse ambassade zegt geen rol te spelen in de organisatie.
Pamela Valdiva, ook aanwezig bij een protest, vindt dat Mexico zo snel mogelijk weer olie en andere humanitaire hulp naar Cuba moet sturen. Voor haar gaat het om meer dan alleen Cuba helpen. „We willen weer kunnen handelen met het eiland. Het gaat ook om onze soevereiniteit als natie, als Mexicaans volk”, zegt ze. Mexico moet zelf kunnen beslissen met wie het handel drijft en vriendschap onderhoudt, vindt ze.
Zolang de zware Amerikaanse sancties tegen Cuba gelden, kan ook Mexico niet aan de beperkingen ontsnappen. Cuba moet het voorlopig vooral doen met de noodhulp die organisaties als die van Garza verzamelen. De solidariteitsgroepen blijven intussen doorgaan met hun werk, ook al is de impact beperkt. „Het is alles wat we kunnen doen”, zegt Garza, terwijl ze een doos met dialysezakken controleert.