Audiofragmenten die de Spaanse krant El País in handen heeft, wijzen erop dat een menselijke fout een grote rol heeft gespeeld bij de treinramp in Spanje. Daarop is te horen hoe de verkeersleiding een hogesnelheidstrein toestemming geeft om op volle snelheid verder te rijden, hoewel dat in strijd is met het protocol.
El País publiceerde drie gesprekken van enkele minuten tussen de treinverkeersleiding en de twee treinen die bij het ongeluk betrokken waren. In twee gesprekken krijgen beide treinen toestemming de reis te hervatten na een storing. In het derde meldt een machinist dat hij door een storing nog niet kan rijden. Enkele minuten later botste de achteropkomende trein op de stilstaande trein.
De problemen begonnen rond 08.30 uur, toen station Urda getroffen werd door een storing. Kort daarna kwam het eerste contact tot stand met de AVE-trein die van Madrid naar Sevilla reed. De machinist meldde dat hij tot stilstand was gekomen, maar kreeg van de verkeersleiding te horen dat hij mocht doorrijden onder een alternatief veiligheidssysteem. «Koppel de LZB-beveiliging los en weer vast. Hervat vervolgens de reis op normale snelheid onder bescherming van de BSL», zei de treindienstleider. De machinist herhaalde de instructie nauwkeurig, met de woorden «onder normale snelheid».
Minister Óscar Puente van Transport noemde dat besluit de avond na het ongeluk onbegrijpelijk. «Er wordt niet besloten om op aangepaste snelheid te rijden. Dat is een snelheid waarbij de machinist de trein nog kan stoppen als er een obstakel op het spoor is, maximaal 40 kilometer per uur.» Het spoor bleek niet vrij. De controlekamer hoorde dat enkele minuten later van de machinist van de Iryo-trein, die even eerder van Madrid naar Sevilla was vertrokken en nog altijd stilstond op hetzelfde traject. Ook zij kreeg de opdracht de reis op normale snelheid te vervolgen. Toen zij om 08.48 uur opnieuw contact opnam, meldde zij dat de trein nog steeds stilstond, omdat de herstart van het LZB-systeem niet werd toegestaan. De verkeersleiding reageerde met «Begrepen» en de opmerking dat men het wel zou horen als er problemen bleven. Vijf minuten later botste de AVE met hoge snelheid op de Iryo-trein.
De Spaanse politie is begonnen met het afnemen van verklaringen van iedereen die zich op dat moment in de ruimte van de verkeersleiding bevond. In de nacht werd tussen de wrakstukken gezocht naar slachtoffers, verlicht met bouwlampen en met zwaar materieel. Het dodental staat op 69, en ongeveer zestig mensen liggen gewond in het ziekenhuis. In de stilstaande trein zaten 147 mensen en in de AVE-trein 397. Het is niet duidelijk hoeveel inzittenden nog worden vermist. Hulpdiensten werkten de hele nacht aan de reddingsoperatie.
Spanje heeft drie dagen van nationale rouw afgekondigd. Op enkele plekken werd al een minuut stilte gehouden en in meerdere steden lag het openbaar vervoer even stil. Bij het ministerie van Transport kwamen de avond na het ongeluk enkele honderden mensen samen die het vertrek van minister Puente en premier Pedro Sánchez eisten. Toen er met flessen en vuurwerk werd gegooid, verdreef de politie de groep met traangas. Niemand werd gearresteerd.
Puente houdt vast aan de stelling dat het Spaanse spoor veilig is. «Er zijn systemen, regels, protocollen. Fouten kunnen gebeuren, maar ik wil benadrukken dat onze spoorwegen net zo veilig zijn als in omliggende landen.»
3