Albert Heijn kampt sinds gistermiddag met een grote digitale storing die de systemen van de supermarktketen platlegt. Online bestelde boodschappen kunnen niet worden bezorgd, sommige distributiecentra liggen stil en winkels kampen met lege schappen. Het bedrijf noemt het zelf een digitaal veiligheidsincident, maar heeft niet bekendgemaakt wat de storing heeft veroorzaakt. Albert Heijn wil niet ingaan op de vraag of de supermarkt is gehackt.
Cybersecuritydeskundigen achten het goed mogelijk dat er iemand is binnengedrongen in de systemen. «Zo'n grote organisatie neemt niet zomaar dit soort grote maatregelen», zegt cybersecuritydeskundige Joey Fennis. «Als kwaadwillenden de sleutel van het slot van de voordeur hebben omgedraaid, hebben ze wellicht ook binnengekeken en data ingezien of buitgemaakt.» Volgens Fennis worden vergelijkbare maatregelen genomen wanneer er sprake is van een inbraak in systemen. Hij wijst erop dat de top van het bedrijf toestemming moet geven om over te gaan op dit soort ingrepen. «Blijkbaar is de zorg dermate groot, dat doet me denken aan het Openbaar Ministerie vorig jaar.» Het OM werd toen gehackt via een kwetsbaarheid in een programma dat medewerkers gebruikten om vanuit huis te werken.
Ook cybersecuritydeskundige Pim Takkenberg vermoedt dat er meer aan de hand is dan een gewone storing. «Het lijkt me vrij duidelijk dat een kwaadwillende in het systeem heeft gezeten. Albert Heijn heeft een aantal systemen preventief uitgezet, dat is heel goed om verdere schade te voorkomen als iemand in je systemen zit», zegt hij. «Een storing duurt meestal niet zo lang.» Volgens Takkenberg is het meest aannemelijke scenario dat een criminele groep verantwoordelijk is. Zulke groepen zijn doorgaans uit op geld: ze proberen systemen te hacken, data te stelen en dreigen die te publiceren als er niet wordt betaald. «Misschien is er straks een groep die zich meldt.» Hij sluit een statelijke actor zoals Rusland of zogenoemde hacktivisten met een ideologisch doel niet volledig uit, maar acht dat minder waarschijnlijk. «Ik denk dat er in Nederland geen sprake is van een Russische statelijke actor, omdat alle signalen die ik nu zie van een andere orde van grootte zijn, al kan ik het niet uitsluiten. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat dit bij een Russische statelijke actor hoort, dit incident past veel meer in het patroon van criminele groeperingen.»
Fennis vreest voor de gegevens van klanten, omdat ook die systemen offline zijn gegaan. «Net zoals bij Flink kunnen ze uit zijn op persoonlijke gegevens.» Bij die boodschappenbezorgdienst brak een onbekende groep hackers in en werden klanten digitaal afgeperst. Volgens cybersecuritydeskundige Eward Driehuis kan het ook zo zijn dat Albert Heijn zelf een kwetsbaarheid heeft gevonden in het systeem. «Als die niet eenvoudig is op te lossen, kan het zijn dat ze uit voorzorg de digitale deuren sluiten.» Driehuis benadrukt hoe afhankelijk de samenleving is van IT en het cyberdomein. «Wat wel duidelijk wordt is hoe afhankelijk we van IT en het cyberdomein zijn, ook voor mensen die er niet dagelijks mee werken. Dat wordt heel concreet nu je geen boodschappen kan doen. Het is wel een goede eye opener voor mensen.»
Door de storing kampen filialen van Albert Heijn in toenemende mate met lege schappen. Gedurende de dag druppelden er foto's binnen van onbevoorrade winkels; vooral verse producten ontbreken. Klanten in een vestiging in Zaandam zagen veel lege schappen. Ondertussen zien andere supermarktketens een toename van het aantal bestellingen. Volgens Fennis valt niet te zeggen hoelang de problemen zullen duren. «Dat ligt eraan of ze er tijdig bij waren. Het is de vraag hoe ver eventuele criminelen zijn gekomen en hoelang ze hun gang hebben kunnen gaan, maar dat blijft nu nog speculeren. Dat moet het onderzoek uitwijzen.» Hij merkt op dat Albert Heijn pas in de ochtend over de storing communiceerde, terwijl die al langer aan de gang was. «In het gunstigste geval duurt het denk ik een aantal dagen.»
2