De pop van Karbonkel, de eenogige schurk uit het Schooltv-programma Ik Mik Loreland, is gerestaureerd en vanaf vandaag een maand lang te zien in museum Beeld & Geluid in Hilversum. Het museum noemt de trol inmiddels een cultfenomeen en omschrijft hem als een van de engste televisiefiguren uit de jeugd van een generatie.
Karbonkel was midden jaren negentig de antagonist in de serie die kinderen uit groep 3 moest leren lezen. Samen met het meisje Mik moesten zij de letters terugvinden die Karbonkel had gestolen. Zijn strategie was volgens de serie zelf «plagen, tegenhouden en dwarszitten». De serie werd uitgezonden tussen 1994 en 2002 en was bewust spannend gemaakt. Volgens omroeporganisatie NOT blijkt uit onderzoek dat kinderen dan hun aandacht er beter bij houden.
Voor sommige kinderen was de plagerige engerd echter te veel. Kinderen barstten in de klas in huilen uit, moesten op schoot bij de leerkracht of werden zelfs helemaal de klas uit gestuurd als het programma werd gekeken. Een van hen omschreef Karbonkel jaren later als «een van de grootste boemannen van mijn generatie». Een ander zei dat kinderen van angst onder de banken doken. Een columnist herinnerde zich dat haar moeder bij haar in bed moest blijven «omdat ik anders vreesde dat Karbonkel achter mijn barbiehuis vandaan zou sluipen en me te grazen zou nemen».
De NOT greep na de kritiek al snel in. De muziek waarmee Karbonkel opkwam werd minder dreigend gemaakt, de vis verdween en in het derde seizoen werd de pop vervangen door een minder eng geschminkt echt mens. Scholen konden een bezoek van een Karbonkel-pop aanvragen om te laten zien dat het allemaal nep was.
Na het einde van de serie belandde de pop in het depot van Beeld & Geluid. Het museum kende de haat-liefdeverhouding van de generatie met Karbonkel: bezoekers hadden vaak een uitgesproken reactie op het museumstuk en bleven er soms liever bij uit de buurt. Toen eerder dit jaar bleek dat de pop langzaam aan het vergaan was, werd besloten tot een restauratie. Het schuim van zijn lichaam, dat door blootstelling aan licht langzaam verging, kreeg een soort zonnebrandcrème om hem beter te beschermen. Ook is hij een tijdlang in een luchtdichte zak bewaard, zodat insecten die zich aan hem tegoed deden doodgingen. Insecteneitjes verdwenen daarna in de stofzuiger van de restaurateur.
Sinds vandaag is de opgeknapte Karbonkel een maand te zien in zijn eigen experience in Beeld & Geluid. Hij ziet er misschien iets anders uit dan mensen hem herinneren: toen een mens Karbonkel verving, werd deze pop omgebouwd tot trollenbaas Bovenbonkel. Daarvoor werd zijn huid grijs geverfd en kreeg hij een hoedje.
Beeld & Geluid noemt zijn nieuwste bewoner een cultfenomeen en «een van de engste televisiefiguren uit onze jeugd». «Voor wie het durft» kan het volgens het museum «een spannende hereniging» worden. Behalve de pop zelf zijn er ook videobeelden en foto's te zien. Om te voorkomen dat Karbonkel een nieuwe generatie traumatiseert, waarschuwt het museum dat de tentoonstelling bewust spannend is gemaakt, in een donkere ruimte met muziek, geluidseffecten en flikkerend licht. Ouders kunnen volgens het museum het beste zelf inschatten of een bezoek geschikt is voor hun kind, maar «we adviseren kinderen onder begeleiding van een volwassene te laten deelnemen».
3