De extreme droogte van de afgelopen maanden zorgt voor een groeiend probleem in de Nederlandse woningmarkt. Bijna een half miljoen huizen heeft te maken met funderingsschade of loopt het risico die binnenkort op te lopen. Dat blijkt uit berekeningen van kennisinstituut Deltares en onderzoeksinstituut TNO. Door klimaatverandering worden langdurige droge periodes afgewisseld met hevige regenbuien, wat de bodemgesteldheid onder woningen verder onder druk zet.
Bodemdalingsexpert Otto Levelt van Deltares legt uit dat vooral huizen met een ondiepe fundering op kleigrond kwetsbaar zijn. Door droogte krimpt de klei, en bij een ondiepe fundering kan dat krimpen doorzetten tot onder het huis. Hierdoor ontstaan scheuren in muren of gaan ramen en deuren klemmen. «Zo was 2018 erg droog en toen zagen we in die gebieden ook meer problemen ontstaan», aldus Levelt. Deltares houdt op verschillende plekken in Nederland, waaronder Arnhem, de kleigrond in de gaten. In sommige Arnhemse wijken zijn al funderingsproblemen bekend. De herstelkosten kunnen per woning oplopen tot tienduizenden euro's.
Deltares en TNO berekenden dat 425.000 huizen nu al kampen met funderingsproblemen of die op korte termijn kunnen krijgen. Het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) verwacht dat dit aantal door klimaatverandering over ongeveer dertig jaar stijgt naar circa 687.000 panden. Daarmee hangt er een donkere wolk boven de woningmarkt. Sinds 1 april moeten taxatierapporten bij de verkoop van een huis een indicatie bevatten van de staat van de fundering. Maar die indicatie is vaak gebaseerd op de locatie van het huis, niet op de werkelijke staat. «We vinden dat huizen een soort woningpaspoort moeten krijgen», zegt KCAF-directeur Frank van Lier. «Daarmee kunnen mensen alles over hun huis te weten komen.» Hij ziet dat huiseigenaren de kop in het zand steken, terwijl volgens hem 30 procent van de huizen met funderingsproblemen te redden zou zijn met preventie.
Niet alleen huizen op kleigrond lopen gevaar. Ook woningen op palen en op veen- of zandgrond hebben te maken met verzakkingen. Als de grondwaterstand te laag wordt, kunnen huizen op palen te lang droog komen te staan, wat paalrot veroorzaakt en de woning uiteindelijk instabiel maakt. Het is voor huiseigenaren echter moeilijk om de grondwaterstand onder hun huis te beïnvloeden. Levelt ziet wel mogelijkheden: «Alleen moeten we dan wel klimaatbestendig bouwen.» Kleigrond kan bijvoorbeeld worden afgedekt om uitdroging tegen te gaan, en druppelirrigatie rondom het huis kan helpen om het vochtig te houden. Ook dieper funderen is volgens hem belangrijk.
De problemen leiden tot groeiende zorgen bij belangenorganisaties. Vereniging Eigen Huis vindt dat huiseigenaren ondersteuning moeten krijgen. «Natuurlijk kan de overheid niet altijd de portemonnee trekken, maar de onzekerheid is nu wel erg groot door de kosten die op sommige mensen afkomen», zegt Simon Vrijsen van de vereniging. «Als huiseigenaar heb je geen invloed op de oorzaken en je kunt je er ook niet tegen verzekeren.» Huurders blijven afhankelijk van hun woningcorporatie of particuliere verhuurder om funderingsproblemen aan te pakken. KCAF en Vereniging Eigen Huis vinden dan ook dat de politiek moet ingrijpen.
De Autoriteit Financiële Markten heeft eerder berekend dat het herstellen van alle woningen met funderingsproblemen in totaal ruim 11 miljard euro kost. Een deel van de huiseigenaren kan dit zelf betalen, bijvoorbeeld door de hypotheek te verhogen, maar ongeveer 75.000 van hen kunnen dat niet. In Arnhem en andere gemeenten zijn loketten geopend om inwoners te helpen. Volgens deskundigen is preventie echter beter dan herstel, zeker nu het klimaat vaker langdurige droogte en hevige buien met zich meebrengt.
3