Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat Nederland binnen vier jaar beschikt over 130.000 zogeheten burgerreservisten. Deze vrijwilligers moeten bij grote rampen of crises de politie, het leger en de hulpdiensten ondersteunen, vooral in de eerste drie dagen wanneer de reguliere diensten het werk naar verwachting niet alleen aankunnen.
De Kamer steunde vandaag een motie van het CDA waarin die wens wordt uitgesproken. De reservisten zouden een tweede schil rond de krijgsmacht moeten vormen en worden opgeleid in drie specialismen: techniek, logistiek en veiligheid. Het gaat bijvoorbeeld om monteurs, chauffeurs en beveiligers. Het initiatief komt van BurgerReserve, dat dit jaar al ongeveer duizend Nederlanders een training in algemene vaardigheden heeft gegeven. Die trainingen worden betaald door het bedrijfsleven en particulieren.
De Kamer wil dat het kabinet bijdraagt aan de uitbreiding naar 130.000 burgerreservisten, niet met geld maar in natura. Defensie zou oefenterreinen en lesruimtes kosteloos beschikbaar moeten stellen. Het kabinet heeft al laten weten de wens van de Kamer te delen.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) pleit voor het vergroten van de weerbaarheid van burgers, zodat crises beter kunnen worden opgevangen. Directeur Karen van Oudenhoven-van der Zee noemt als mogelijke crises oorlog, zowel in Nederland als elders, en de gevolgen van klimaatverandering zoals overstromingen. «Het kan zijn dat sommige producten ineens niet meer in de supermarkt liggen. Of er komt stroomuitval of storingen in de IT, waardoor vervoer niet meer mogelijk is», zegt ze.
Volgens Van Oudenhoven leefde in Nederland na de Tweede Wereldoorlog lang het idee dat we grip hadden op alles wat ons kon overkomen. «De coronacrisis was eigenlijk het eerste moment waarop we beseften: er kan zomaar iets gebeuren waardoor we die grip kwijtraken. Er is nu meer spanning in de wereld dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog. Qua weerbaarheid hebben we een inhaalslag te maken.»
Ze stelt dat de overheid bij nationale dreiging tot nu toe veel nadruk legt op defensie. «Wat je ziet is dat er heel veel aandacht uitgaat naar investeringen in wapens, in het leger. En dat er relatief weinig aandacht is voor de mens en de maatschappij.» Als voorbeeld noemt ze het budget in de Miljoenennota voor buurten en wijken: 40 miljoen voor 2027, en 20 miljoen voor de twee jaar daarna. «En als je dan kijkt naar de investeringen in defensie, dan staat dat niet in verhouding tot elkaar.»
De trainingen zijn bedoeld om vrijwilligers voor te bereiden op ondersteunende taken tijdens crises. Nieuwsuur bezocht een van die trainingen. De exacte invulling en de rol van de overheid bij de opschaling moeten nog verder worden uitgewerkt. Het is nog niet duidelijk wanneer het kabinet met een concreet plan komt om de 130.000 burgerreservisten daadwerkelijk te realiseren.
4