Het kabinet zet alles op alles om de nieuwe vermogenswinstbelasting al in 2028 in te voeren, maar de haalbaarheid staat onder zware druk. Minister Heinen van Financiën stuurde vrijdag de wetswijziging voor het nieuwe systeem naar de Raad van State voor advies. Dat advies is nodig voor het Kamerdebat van 12 oktober, maar de Raad van State laat weten die deadline niet te halen. Het advies komt op zijn vroegst op 19 oktober en mogelijk pas op de 26e. Daarmee wordt de tijd voor de Tweede Kamer om de wet te behandelen steeds krapper.
Heinen noemde 2028 donderdag nog haalbaar, maar erkende dat het ook 2029 kan worden. «Wij vragen een maximale stretch van iedereen, maar dan is 2028 haalbaar», zei hij. Een snelle invoering is politiek belangrijk voor de minister, omdat het een toezegging was aan rechtse oppositiepartijen zoals JA21 en de SGP. De Raad van State is echter duidelijk: «We hebben nog maar zeven dagen, onmogelijk», aldus een woordvoerder. Het adviesorgaan kan de deadline van 12 oktober zeker niet halen.
Naast de vertraging bij de Raad van State zijn er meer obstakels. Banken laten weten te weinig tijd te hebben om hun IT-systemen aan te passen. Daardoor kunnen zij de gegevens van klanten niet vooraf invullen voor de belastingaangifte van 2028. De banken waarschuwden hier al eerder voor, maar staatssecretaris Eerenberg van Financiën suggereerde vorige week dat er een oplossing zou zijn. Volgens hem hebben veel banken zich uitgesproken voor de nieuwe vermogenswinstbelasting. «Ik vind dus dat we ook iets mogen vragen als: nu moet u ook uw cliënten helpen om dat mogelijk te maken», zei hij. De Nederlandse Vereniging van Banken herkent dat beeld niet: «Wij hebben nooit een voorkeur uitgesproken voor belasting op vermogenswinst of vermogensaanwas.»
Als banken en vermogensbeheerders de gegevens niet kunnen aanleveren, kan de Belastingdienst niet controleren of burgers hun aangifte juist hebben ingevuld. Dat maakt fraudegevoeliger. Voor mensen die hun aangifte te goeder trouw invullen, is het de vraag of zij de benodigde informatie zelf kunnen vinden. Niet alle banken kunnen de gegevens direct aan klanten leveren, wat de aangifte ingewikkelder maakt. Ambtenaren van Financiën waarschuwden hier al voor in een advies: «Dit doet een extra beroep op het 'doenvermogen' van burgers.»
Zelfs als deze problemen worden opgelost, blijft de invoering per 2028 een grote opgave voor de Belastingdienst. De dienst werkt ook aan aanpassingen voor de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp'ers per 2030. Als beide operaties tegelijk moeten plaatsvinden, loopt de invoering van die verzekering waarschijnlijk een jaar vertraging op, waarschuwden ambtenaren.
Vorig week deed het kabinet een nieuw voorstel voor een versnelde overgang naar een vermogenswinstbelasting, als vervanging van de huidige vermogensaanwasbelasting. De VVD stond onder druk van haar achterban, omdat beleggers bezwaar hebben tegen belasting op «papieren winst» — belasting over aandelen die nog niet zijn verkocht en alleen op papier meer waard zijn geworden. Als burgers pas betalen bij verkoop, komen er tijdelijk miljarden euro's minder belasting binnen. Het kabinet wilde dat gat opvullen door ook kleinere spaarders en beleggers te laten betalen, maar daarvoor bleek geen meerderheid in de Tweede Kamer. Opvallend genoeg staat die door de Kamer afgeschoten dekking nog steeds in het voorstel dat naar de Raad van State is gestuurd. Het kabinet zoekt ondertussen naar alternatieven in overleg met oppositiepartijen. Dat betekent dat er nog nieuwe aanpassingen in box 3 aankomen, ook al voor volgend jaar.
Mocht het niet lukken de wetgeving dit jaar door beide Kamers te krijgen, dan blijft het huidige systeem van vermogensaanwasbelasting nog zeker een jaar van kracht. Ieder jaar uitstel kost de schatkist 3,5 miljard euro aan gederfde inkomsten. Vanavond geven Heinen en Eerenberg tekst en uitleg in de Eerste Kamer. De senatoren hebben stemmingen over de plannen met box 3 keer op keer uitgesteld op verzoek van het kabinet. Senator Crone van Pro is verontwaardigd: «Dit gaat om een grote stelselwijziging. Die moeten we zorgvuldig behandelen, met onder meer het horen van deskundigen.» Zijn collega Griffioen van regeringspartij D66 drukt het kabinet op het hart de korte tijd goed te gebruiken: «Het kabinet is aan zet om dit goed te regelen, treuzel niet en kom met goede voorstellen.»
6