President Donald Trump heeft in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten een reeks acties ondernomen die twijfel zaaien over het verloop van de stemming. Hij zei afgelopen week de uitslag alleen te zullen accepteren "als ze eerlijk verlopen". De Amerikaanse kiezers stemmen dinsdag voor het Congres, het parlement, en de uitkomst bepaalt hoeveel steun Trump de laatste twee jaar van zijn termijn kan krijgen in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.
De acties variëren van het opvragen van kiesgegevens en het innemen van stembiljetten tot het hertekenen van kiesdistricten en het aanspannen van rechtszaken. Zo probeerde Trump 20.000 stemmen van geregistreerde kiezers in Californië ongeldig te laten verklaren, met de bewering dat het om mensen zonder Amerikaans staatsburgerschap zou gaan. Ook wilde hij de uitslag in Alaska op voorhand laten blokkeren voor het geval de zittende Republikeinse senator zou verliezen. Beide pogingen werden door een rechter verworpen.
Donderdag stuurde het Amerikaanse ministerie van Justitie brieven naar verkiezingsfunctionarissen in alle vijftig staten. Daarin werd gedreigd met een gevangenisstraf van maximaal een jaar en een boete van duizend dollar als zij verkiezingsdocumenten niet bewaren. Een rechter legde het ministerie daarop een verbod op om verkiezingsmedewerkers te bedreigen of onder druk te zetten.
Dat de juridische stappen weinig kans van slagen hebben, betekent volgens experts niet dat ze zonder gevolgen blijven. Kim Wehle, Amerikaans rechtsgeleerde en deskundige op het gebied van democratie, zegt nooit eerder zo'n grote mate van inmenging te hebben gezien. Door het hele land worden verkiezingsambtenaren voorbereid op verschillende scenario's, zoals een bezoek van agenten van de immigratiedienst bij een stemlokaal en de vraag wat federale waarnemers op verkiezingsdag wel en niet mogen doen. Wehle waarschuwt dat de bedreigingen ertoe kunnen leiden dat ambtenaren hun werk niet meer durven te doen uit angst voor vervolging.
Het vertrouwen van het publiek staat eveneens onder druk. Uit een peiling van ABC News, de Washington Post en Ipsos blijkt dat zeven op de tien Amerikanen er geen vertrouwen in hebben dat Trump de uitslag accepteert als de Republikeinen verliezen. Bij de helft van hen is dat vertrouwen zelfs helemaal afwezig. Tegelijk hebben de meeste Amerikanen wel vertrouwen in de uitslagen zelf.
Dat de organisatie van verkiezingen in de Verenigde Staten primair bij de staten ligt en niet bij de president, benadrukt Lou Errens, expert op het gebied van Amerikaans recht verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. "De president kan niet zelfstandig bepalen hoe verkiezingen worden georganiseerd. Dat is vastgelegd in de Amerikaanse grondwet." Volgens Errens trekt de regering-Trump desondanks "alles uit de kast om te zien of ze ergens iets voor elkaar kunnen krijgen". Hij verwacht in elk geval meer chaos.
Wat er gebeurt als de Republikeinen verliezen, moet de komende week blijken. The New Republic schetst een scenario waarin Huis-voorzitter Mike Johnson in januari, bij de beëdiging van nieuwe leden, de griffier zou kunnen vervangen door een partijdige griffier die de installatie van Democratische kandidaten niet doorzet. Uiteindelijk zou zo'n situatie bij het Hooggerechtshof terechtkomen, waarvan een deel van de rechters door Trump is aangesteld. In een interview met het tijdschrift Time liet Trump bovendien de mogelijkheid open om een nationale noodtoestand uit te roepen: "Ik sluit niets uit of in. We gaan het zien."
Wehle wijst erop dat er in 2020 meer dan zestig rechtszaken waren waarmee Trump de uitslag wilde terugdraaien, en dat dit uiteindelijk leidde tot de bestorming van het Capitool op 6 januari. "Dat zijn scenario's die meer voor de hand liggen dan de rustige verkiezingen die we vroeger hadden."
3