Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft na de eerste dag van de algemene politieke beschouwingen nog geen zicht op meerderheden voor de Prinsjesdagplannen. De centrale vraag in de Tweede Kamer is of er een totaaldeal komt over alle begrotingen, of dat er per begrotingsonderdeel losse afspraken worden gemaakt met wisselende oppositiepartijen.
Oppositiepartijen eisten aanvankelijk een duidelijke keuze van het kabinet: over links met Pro, of over rechts met JA21 en de SGP. Coalitiepartijen hielden echter vast aan hun wens om met zo veel mogelijk partijen afspraken te maken. Daardoor leek de formatie muurvast te zitten, tot JA21-leider Eerdmans aan het einde van de dag aangaf misschien niet alle begrotingen te steunen, maar per onderdeel te bekijken wat zijn partij kan steunen. «Ik vrees dat een totaaldeal passé is. Dat hebben we geprobeerd, maar het lijkt erop dat die weg achter ons ligt», zei hij.
Met die uitspraak opent Eerdmans de deur naar deelakkoorden. Hij maakte direct duidelijk dat JA21 zo goed als zeker niet akkoord gaat met de klimaatplannen van het kabinet. Ook de begroting van minister Van den Brink van Asiel zal JA21 niet steunen zolang de Spreidingswet van kracht blijft, die gemeenten kan dwingen om asielopvang te regelen.
De draai van Eerdmans kwam voor veel partijen onverwachts en leidde tot verwarring in de Tweede Kamer. PVV-leider Wilders noemde de koers van Eerdmans niet slim. Hij vreest dat de oppositie tegen elkaar wordt uitgespeeld. «Ik kan u dan één ding voorspellen: dat u wordt gepiepeld door de coalitie», zei hij. Pro-leider Klaver zei nog steeds in te zetten op een volledig akkoord, zolang het kabinet maar een duidelijke keuze over links maakt. Als er toch deelakkoorden met JA21 en de SGP komen, hoeft het kabinet bij Pro niet aan te kloppen voor steun aan andere begrotingen. «Dan zeg ik: de groeten!»
Het debat tussen Eerdmans en Klaver werd fel. De vraag is nu hoe het kabinet omgaat met de uitspraken van Eerdmans. Als het kabinet vasthoudt aan een totaaldeal met zo veel mogelijk partijen, kan JA21 voorlopig buitenspel komen te staan. Binnen de coalitie ziet met name de VVD een uitweg uit de impasse. VVD-fractievoorzitter Brekelmans opperde in het debat de mogelijkheid van losse deals per begroting als een totaalakkoord met de oppositie niet lukt: de ene keer over links, de andere keer over rechts.
Coalitiepartners D66 en CDA kijken daar tot nu toe anders naar. CDA-fractievoorzitter Bontenbal streeft naar eigen zeggen nog steeds naar «brede, stabiele meerderheden» voor de plannen. Dat is een minderheidskabinet volgens hem verplicht. «Maar met wie? Dat moet het kabinet doen», zei hij in het debat. Alle ogen zijn nu gericht op premier Jetten, die morgen op alle vragen en standpunten in de Tweede Kamer zal reageren.