Het tweedaagse debat na Prinsjesdag, de Algemene Politieke Beschouwingen, is begonnen in de Tweede Kamer. Centraal staan de plannen van het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA voor het komende jaar. Dat het kabinet kan rekenen op steun van een meerderheid in de Tweede en vervolgens Eerste Kamer is verre van zeker. De coalitie moet oppositiepartijen zien te overtuigen om voor de rijksbegroting te stemmen, en dat is tot nu toe niet gelukt.
De aanloop naar het debat verliep rumoerig. Langs de snelweg brandden hooibalen, de route van de Glazen Koets werd besmeurd en op het spoor vonden grootschalige sabotageacties plaats. Ook de afgelopen periode waren er talrijke protesten: snelwegacties van Extinction Rebellion, een klimaatmars, anti-azc-demonstraties, pro-Palestijnse betogingen en boerenprotesten tegen het stikstofbeleid. Deze acties van groepen burgers zijn in toenemende mate onderwerp van gesprek in de Kamer.
Koning Willem-Alexander riep in de troonrede op tot samenwerking. «De parlementaire democratie is van iedereen, voor iedereen», zei hij. «Democratie moet mensen verenigen, niet uit elkaar spelen.» Tegelijkertijd waarschuwde hij: «De eerlijke boodschap bij de begroting voor 2027 is wel: niet alles kan tegelijk. Niet alles is morgen opgelost.» Oppositiepartijen voelden zich vrij kritiek te leveren op de kabinetsplannen. Pro-leider Klaver sprak van «mooie woorden» van de koning, maar stelde dat die «niet kunnen verbloemen dat het kabinet stuurloos is». SP-leider Dijk noemde het een «klap in het gezicht», SGP-leider Stoffer sprak van «vooruitschuiven» en PVV-leider Wilders vindt het nog steeds tijd voor nieuwe verkiezingen.
De onderhandelingen over een begrotingsdeal met de oppositie verlopen moeizaam. Gesprekken met JA21 en de SGP leken een eind te komen, maar interne verdeeldheid binnen de coalitie gooide roet in het eten. Pro-leider Klaver zei afgelopen weekend dat er met zijn partij te onderhandelen valt over de begrotingen van alle ministeries, mits eerst de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel gaan. De kampen binnen de oppositie sturen aan op een keuze van de coalitie tussen 'links' of 'rechts', maar het is niet uitgesloten dat voor een deel van de plannen instemming komt van partijen op links en voor een ander deel van partijen op rechts.
Het kabinet blijft zeggen een brede meerderheid te zoeken van zoveel mogelijk partijen voor plannen die «Nederland vooruithelpen». Minister van Financiën Heinen zei gisteren: «Ik snap dat de oppositie niet meteen met een grote bos bloemen klaarstaat. Maar wij zijn bereid stappen te zetten, aan beide zijden van het parlement.» Premier Jetten benadrukte dat de coalitie niet halsstarrig vasthoudt aan het coalitieakkoord. «Toen we onze plannen presenteerden zeiden sommigen dat het te snel ging. Nu we op bepaalde dossiers pas op de plaats maken gaat het weer te langzaam. Laten we elkaar halverwege tegemoetkomen.»
De dossiers waar de meningen sterk verschillen zijn bekend: het stikstofbeleid, het asielbeleid, meer woningen, energie, extra geld voor defensie en veiligheid, en de verdeling van belastingen op inkomen en vermogen. Daarnaast is er druk van buitenaf: onveiligheid door geopolitieke conflicten, stijgende energieprijzen en zorgen over AI werpen hun schaduw over het debat. Ook de toekomst van de grote groep burgers die niet de straat op gaat en alleen bij verkiezingen stemt, speelt een rol.
Pro-leider Klaver is als fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij de eerste spreker, daarna komen de andere fractievoorzitters aan het woord. Morgen is het de beurt aan premier Jetten namens het kabinet. Het debat is vanaf 10.15 uur live te volgen via NOS.nl, de NOS-app en NPO Politiek en Nieuws. Op NPO Radio 1 wordt regelmatig bijgepraat.