President Trump overweegt een verbod op de export van diesel uit de Verenigde Staten. Dat bevestigde hij dinsdag. Het doel is de sterk gestegen dieselprijs in eigen land te verlagen, met het oog op de tussentijdse verkiezingen in november. Een dergelijk verbod kan echter grote gevolgen hebben voor Europa, dat voor zijn dieselvoorziening deels afhankelijk is van de Verenigde Staten.
De dieselprijs is de afgelopen maanden wereldwijd naar recordhoogtes gestegen. Dat komt door een combinatie van factoren. Rusland, normaal een van de grootste exporteurs van diesel, heeft een exportverbod ingesteld als reactie op aanvallen op zijn olieraffinaderijen. Door de oorlog in het Midden-Oosten is de hoeveelheid diesel op de wereldmarkt verder afgenomen, vooral omdat Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten minder kunnen exporteren via de Straat van Hormuz. Ook China heeft zijn raffinaderijen opgedragen de export van benzine en diesel te staken. Al deze factoren samen hebben geleid tot een wereldwijd tekort aan diesel, aldus Jan-Willem van den Beukel van Vemobin, de belangenorganisatie van energiebedrijven.
De Verenigde Staten hebben hun productie opgeschroefd, maar de dieselmarkt staat flink onder druk. Als het tot een exportverbod komt, zullen vooral Europese landen daar veel last van hebben. Europa kampt bovendien met een tekort aan raffinagecapaciteit. Nederland heeft met vijf raffinaderijen nog een goede capaciteit om ruwe olie te verwerken, maar binnen de EU als geheel schiet die capaciteit tekort. De afgelopen jaren is de raffinagecapaciteit in Europa afgebouwd. Wereldwijd is er voldoende ruwe olie, maar er is onvoldoende capaciteit om die om te zetten in diesel en kerosine, zegt energie-expert Lucia van Geuns van het Haags Centrum voor Strategische Studies.
Een exportverbod in Amerika zou daarom grote impact hebben op de wereldwijde dieselprijs en daarmee op de Europese economieën. Diesel is een van de belangrijkste energiebronnen voor vrachtverkeer, landbouw en scheepvaart. Het is ook de motor van het midden- en kleinbedrijf, benadrukt Van Geuns. De Europese kwetsbaarheid door de afhankelijkheid van Amerikaanse olie en olieproducten werd de afgelopen dagen opnieuw onderstreept. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte uitte zijn zorgen over het sluiten van raffinaderijen in Europa. Volgens hem heeft Europa bij een aanval enorme hoeveelheden diesel en kerosine nodig voor straaljagers en tanks.
In de Verenigde Staten is de politieke druk op president Trump groot. De hoge dieselprijs is een hoofdpijndossier in de aanloop naar de verkiezingen. Uit peilingen blijkt dat Amerikanen hem steeds vaker de schuld geven van de hoge prijzen aan de pomp. Trump hoopt dat een exportverbod het binnenlandse aanbod vergroot en de prijzen drukt. Maar binnen zijn kabinet is er verdeeldheid. Zijn eigen minister van Energie heeft openlijk kritiek geuit op het plan en vreest juist hogere prijzen. De oliesector, van oudsher een bondgenoot van de Republikeinen, is fel tegen een exportverbod. Een ander deel van Trumps achterban is juist voorstander. Landbouwstaten als Iowa en Nebraska dringen aan op een tijdelijk exportverbod om boeren lucht te geven tijdens het oogstseizoen. Zij waarschuwen voor hogere voedselprijzen als er geen verlichting komt.
Of het exportverbod er daadwerkelijk komt, is nog onzeker. Juridisch is het ingewikkeld en de Verenigde Staten hebben onvoldoende opslagcapaciteit om alle diesel binnen te houden. Op korte termijn zou de dieselprijs in de VS kunnen dalen, maar op lange termijn zal Amerika een hoge prijs betalen, verwacht Van Geuns. De Europese zorgen over de afhankelijkheid van Amerikaanse diesel blijven voorlopig bestaan.
5