De duizenden werknemers van Tata Steel in IJmuiden en de omwonenden van de staalfabriek moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. De onderhandelingen tussen Tata en het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de fabriek dreigen uit te lopen. De gemaakte afspraken moeten uiterlijk 30 september definitief worden, maar bronnen die bekend zijn met de gesprekken achten de kans dat dit lukt uiterst klein.
Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn vastgelegd over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet dan niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Beide partijen kunnen wel een regeling treffen als zij besluiten de onderhandelingen voort te zetten. De vertraging wordt veroorzaakt door een strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging dat de provincie Noord-Holland vergunningen intrekt voor belangrijke onderdelen van de fabriek.
De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen in Nederland, met een jaarlijkse uitstoot van 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet die uitstoot met ongeveer 40 procent verminderen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien. Daarnaast wil het bedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Omdat het gebruik van gas en een gedeeltelijke voortzetting van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten, wil Tata ook CO2 afvangen en opslaan.
Bij Tata in IJmuiden werken ongeveer 9000 mensen. Naar schatting zijn nog eens 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de subsidie van 2 miljard euro niet alleen de CO2-uitstoot verminderen, maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden. Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.
Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek en bekijkt de rol van leidinggevenden. Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van de cokesgasfabrieken, die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan. Ook heeft de overheid vanwege milieurisico's het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het daardoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.
De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India. Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van groen staal in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt. Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn, om te voorkomen dat de miljarden euro's overheidssubsidie over een aantal jaren in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.
Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken. Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo'n fabriek er ook komt, is er nog niet.