Hoge prijzen aan de pomp en een dreigend tekort aan diesel en kerosine zorgen voor een hernieuwde belangstelling van overheden voor de olieraffinaderijen in Rotterdam en Vlissingen. Hoewel het klimaatbeleid op termijn een einde maakt aan het olietijdperk, is er voorlopig nog volop vraag naar benzine, diesel en kerosine. Overheden willen voorkomen dat de productiecapaciteit sneller afneemt dan de vraag, met name omdat Europa voor diesel en kerosine deels afhankelijk is van import van buiten de EU.
De oorlog in het Midden-Oosten drijft de prijzen van olieproducten op en zorgt ervoor dat bedrijven en consumenten in Europa recordbedragen betalen. De Europese Commissie wil die afhankelijkheid verminderen. Voorzitter Ursula von der Leyen kondigde deze week een «strategische dialoog» aan over de raffinaderijen in Europa. «Het doel is om de kosten te verlagen en genoeg voorraden te hebben, ook voor defensie», zei ze. Eerder waarschuwde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte al voor een tekort aan diesel voor tanks en kerosine voor gevechtsvliegtuigen in een mogelijke oorlogssituatie.
Nederland speelt een centrale rol in de Europese productie van brandstoffen. De raffinaderijen van Shell, BP en ExxonMobil in Rotterdam en de Zeeland Refinery in Vlissingen produceren jaarlijks tientallen miljarden liters benzine, diesel en kerosine voor de Europese markt. Deze zomer werd er iets meer kerosine gemaakt vanwege tekorten in de luchtvaart; momenteel ligt de nadruk weer op diesel. De productiekosten in Europa liggen echter hoger dan in andere werelddelen, onder meer door de prijs van CO2-rechten, hogere elektriciteitskosten dan in buurlanden en problemen bij het verkrijgen van zware netaansluitingen.
Het kabinet staat voor de uitdaging om raffinaderijen die uiteindelijk moeten verdwijnen, op korte termijn optimaal te laten produceren, terwijl de CO2-uitstoot verder omlaag moet. Tegelijk moet de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor diesel en kerosine worden versneld, zoals groene waterstof en biobrandstoffen. Klimaatminister Stientje van Veldhoven komt volgende week met haar plannen voor de toekomst van de raffinage in Nederland.
De grootste raffinaderij van Europa is die van Shell in Pernis, waar dagelijks ruim 400.000 vaten ruwe aardolie worden omgezet in brandstoffen. Een jaar geleden blies Shell de bouw van een bio-raffinaderij voor duurzame diesel en kerosine af, ondanks een investering van meer dan een half miljard euro. Het bedrijf noemde de concurrentie uit Azië en een te beperkte bijmengverplichting voor biodiesel en bio-kerosine als redenen. Vijf jaar geleden produceerde Shell al de eerste synthetische kerosine voor een KLM-vlucht naar Madrid, gemaakt uit groene waterstof en CO2, maar volgens het bedrijf is de markt voor synthetische brandstoffen nog niet rijp voor massaproductie.
Toch gebeurt er het nodige in Rotterdam. Shell bouwde de eerste grote fabriek voor groene waterstof in Nederland. Het Finse Neste produceert op de Tweede Maasvlakte biobrandstoffen en verdubbelt de productie naar 2,7 miljoen ton per jaar. Het Nederlandse Power2X werkt aan een fabriek voor synthetische kerosine, precies tussen de raffinaderijen van Shell en ExxonMobil in. Om de CO2-uitstoot te verlagen doen Shell en ExxonMobil mee aan het afvangen en opslaan van CO2, waarbij broeikasgassen deels worden opgeslagen in een leeg gasveld onder de Noordzee. De komende jaren zal dit de kosten van raffinage verder verhogen.
Nieuwe olieraffinaderijen bouwen ligt vanwege het naderende einde van het olietijdperk niet voor de hand. Shell heeft het aantal raffinaderijen wereldwijd al meer dan gehalveerd en de raffinaderij van Gunvor in Rotterdam sloot vorig jaar. Om voldoende raffinagecapaciteit in Europa te behouden, moeten de kosten niet te veel afwijken van die op andere continenten. Omdat er in Rotterdam en Zeeland zoveel brandstof wordt gemaakt, kijken ook andere Europese landen naar Nederland. Beperking van de kosten voor raffinaderijen is echter niet onomstreden: de oliereuzen boeken dankzij de hoge brandstofprijzen ieder kwartaal miljardenwinsten, en de milieubeweging zal het de minister van Klimaat en Groene Groei niet in dank afnemen als er steun komt voor de productie van diesel en kerosine.
2