De Amerikaanse president Donald Trump heeft een deal aangekondigd met Rusland die miljoenen vaten diesel naar de wereldmarkt moet brengen. De Russische president Vladimir Poetin wil deze maand 300.000 ton diesel leveren aan de Verenigde Staten, met een mogelijke uitbreiding naar 3 miljoen ton later dit jaar. Of die toezegging kan worden nagekomen, is echter onzeker door de aanhoudende Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen en energie-infrastructuur.
Rusland is na de Verenigde Staten de grootste diesel-exporteur ter wereld. Normaal gesproken heeft het land een overschot aan diesel, maar sinds de Russische invasie in Oekraïne in februari 2022 is de raffinagecapaciteit flink afgenomen. Oekraïne voert vergeldingsaanvallen uit op olie- en gasinstallaties in Rusland, en de laatste tijd is het tempo opgevoerd. In de eerste helft van 2026 werden 22 van de 34 Russische raffinaderijen aangevallen. Analisten schatten dat de raffinagecapaciteit met ongeveer 30 procent is gedaald ten opzichte van de periode voor de oorlog.
Als gevolg van de beschadigde raffinaderijen ontstond in Rusland zelf een tekort aan olieproducten. Het Kremlin besloot daarom de export van benzine en later ook diesel te verbieden. Volgens gegevens van dataleverancier Kpler stond de export van diesel in september volledig stil, terwijl die een jaar eerder nog tussen de 1,5 en 2,5 miljoen ton per maand bedroeg. De vraag is dan ook of Poetin de dieseldeal met Trump kan waarmaken.
Kpler-analist Ivan Rjabov denkt dat de export in eerste instantie weer op gang kan komen. «De omvang van de eerste levering ligt ver onder wat Rusland voor de oorlog exporteerde, dat kunnen ze zeker leveren», zegt hij. Of dat ook geldt voor de grotere leveringen later dit jaar, hangt volgens hem af van hoe hard de Oekraïense aanvallen op de raffinaderijen de komende tijd zijn. Oekraïne lijkt zijn aanvallen recent meer te richten op datacenters dan op olie-infrastructuur, maar president Zelensky heeft gezegd de aanvallen op Russische energiedoelen te zullen hervatten.
Naast raffinaderijen spelen ook havens een cruciale rol bij de export. Via de Zwarte Zee en de Baltische Zee verscheept Rusland olie en olieproducten, maar ook daar vinden nog steeds Oekraïense aanvallen plaats. Dat bemoeilijkt de uitvoer. Rusland heeft nog voorraden zomerdiesel in opslag, diesel zonder antivriesmiddel. «Ik denk dat ze daar juist wel graag van af zouden willen», zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. In het najaar schakelt Rusland over van zomer- op winterdiesel, waardoor de zomerdiesel vrijkomt. Toch is de export daarvan niet eenvoudig, benadrukt Van Geuns, juist vanwege de aanhoudende aanvallen op de havens.
Het dieselakkoord stuit op weerstand omdat het de Russische staatskas spekt. De opbrengsten uit olie en gas vormen een van de belangrijkste inkomstenbronnen van Rusland en omvatten gemiddeld een vijfde van de totale economie. «Olie is de melkkoe voor het land», zegt Morena Skalamera, universitair docent Rusland-studies aan de Universiteit Leiden. «Andere landen zoals China, Turkije en India kopen nog veel olie van Rusland.» Het wegvallen van de export van olie en olieproducten in 2026 is volgens onderzoekers van het Oxford Institute for Energy Studies volledig gecompenseerd door hogere olieprijzen als gevolg van de Iran-oorlog. «Rusland profiteert enorm van geopolitieke onrust», aldus Skalamera.
De Russische oorlogseconomie lijkt vooralsnog overeind te blijven. «Op de lange termijn zullen de aanvallen wel degelijk impact hebben op de Russische economie, maar die valt nu nog lang niet om», zegt Skalamera. De dieseldeal met Trump lijkt voor Poetin vooral een politieke overwinning. Het gaat om een klein bedrag, maar dat geld gaat wel direct naar de financiering van de oorlog tegen Oekraïne. Consumenten hoeven voorlopig niet te rekenen op lagere prijzen aan de pomp. «Omdat het op wereldwijd niveau maar om een kleine hoeveelheid diesel gaat, zal de prijs aan de pomp niet snel naar beneden gaan», zegt Van Geuns.
6