De Verenigde Staten hebben vrijdag nieuwe sancties aangekondigd tegen het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Anders dan bij eerdere maatregelen, die zich richtten op individuele rechters en aanklagers, is het deze keer de bedoeling het hof zelf lam te leggen. Dat betekent dat de sancties niet alleen personen treffen, maar ook de instelling als geheel.
Het ICC is het permanente internationale hof dat individuen vervolgt voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Het hof zetelt in Den Haag en telt meer dan honderdtwintig lidstaten. De nieuwe Amerikaanse maatregelen komen bovenop eerdere sancties die Washington al had ingesteld. Die waren gericht op personen binnen het hof, maar volgens de aankondiging is de reikwijdte nu verbreed.
In de Amerikaanse berichtgeving wordt het hof aangeduid als «schurkachtig». Die kwalificatie is onderdeel van de aankondiging van de sancties. Wat de maatregelen concreet inhouden, is nog niet in detail bekendgemaakt. Duidelijk is wel dat ze bedoeld zijn om de werking van het hof te belemmeren, niet alleen om individuen te raken.
De aankondiging leidt tot nieuwe diplomatieke spanning. Het ICC werkt met internationale verdragen en steunt op de medewerking van lidstaten. Sancties die de instelling zelf raken, kunnen die samenwerking onder druk zetten. Landen die het hof steunen, zullen moeten beoordelen hoe zij met de Amerikaanse maatregelen omgaan.
Eerder dit jaar waren er al Amerikaanse sancties tegen functionarissen van het hof. Die maatregelen leidden destijds tot zorgen bij lidstaten en bij organisaties die het hof ondersteunen. De nieuwe stap gaat verder, omdat niet langer alleen personen maar de organisatie centraal staat.
Het ICC laat zich in publieke uitingen doorgaans niet uit over politieke druk. Het hof benadrukt dat het zijn werk doet op basis van het Statuut van Rome, het verdrag dat aan de basis ligt van het hof. Of de nieuwe sancties gevolgen hebben voor lopende zaken en onderzoeken, is op dit moment niet duidelijk.
Nederland is als gastland betrokken bij het hof. Den Haag huisvest het ICC en heeft met het hof afspraken over de vestiging. De Nederlandse regering heeft nog niet gereageerd op de nieuwe sancties. Ook andere Europese lidstaten hebben zich nog niet uitgelaten over de gevolgen.
De Verenigde Staten hebben het Statuut van Rome nooit geratificeerd en erkennen het gezag van het hof niet. Dat is de achtergrond van de langdurige spanning tussen Washington en het ICC. De nieuwe sancties passen in die lijn, maar zijn volgens de aankondiging breder van opzet dan eerdere maatregelen.
Of de sancties juridisch houdbaar zijn, is nog niet duidelijk. Eerdere Amerikaanse maatregelen tegen het hof leidden tot vragen over de rechten van internationale organisaties en hun medewerkers. Verwacht wordt dat lidstaten en juridische experts de komende dagen met een eerste beoordeling komen.
Voor het hof zelf betekent de aankondiging een nieuwe test. Het ICC moet zijn werk kunnen blijven doen terwijl een van de grootste mogendheden druk uitoefent op de instelling. Hoe dat uitpakt, hangt af van de steun die lidstaten blijven geven en van de mate waarin de sancties de dagelijkse operatie raken.
2