Het Amerikaanse beleid rond Oekraïne is sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis niet meer te volgen. Dat zegt oud-premier Dick Schoof in de podcast De Atlantische Blik. Volgens Schoof maakten de plannen van Europese bondgenoten telkens weinig progressie omdat de Verenigde Staten zich keer op keer op het laatste moment terugtrokken.
Nadat Trump duidelijk maakte dat de VS Oekraïne niet onvoorwaardelijk zouden steunen, riep een groot aantal Europese landen de coalition of the willing in het leven. Dat samenwerkingsverband moest een voortrekkersrol nemen bij de veiligheid van Oekraïne. Schoof, die namens Nederland meepraatte, zegt dat Europese leiders meerdere keren belangrijke stappen zetten om Oekraïne te beschermen in het vooruitzicht van een staakt-het-vuren of een deal. «Maar elke keer glipte dat door onze vingers», aldus Schoof. «Omdat de Amerikaanse onderhandelaars, die een directe lijn hadden met het Witte Huis, soms toch net weer een terugtrekkende beweging maakten terwijl ze eerder een voorwaartse hadden gemaakt.»
Schoof noemt in het bijzonder Steve Witkoff en Jared Kushner. Dit tweetal wordt door Trump voortdurend ingezet op het internationale toneel. Kushner is de schoonzoon van de president, Witkoff is een vriend uit de vastgoedwereld. Volgens Schoof heeft de wisseling van de wacht in Washington veel impact gehad, vooral op de internationale verhoudingen. «Trump en Poetin voerden ook een soort dans uit die voor Europa heel moeilijk te volgen was», zegt hij. «Het bleek toen gewoon dat de Europese veiligheid voor de VS niet de eerste prioriteit is. Die zit veel meer in China.»
De uitspraken van Schoof komen op het moment dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zegt dat de VS geen hulp meer biedt in de strijd tegen Rusland. Volgens Zelensky kunnen de Amerikanen niet op hetzelfde moment de economische banden met Rusland verbeteren en bemiddelen in de oorlog. De laatste tijd voert Rusland het aantal aanvallen op Oekraïne op, waarbij steeds vaker burgers om het leven komen. Volgens Zelensky kwamen de afgelopen dagen alleen al meer dan 130 mensen om het leven bij Russische aanvallen.
Zelensky heeft de VS gevraagd Oekraïne meer toegang te geven tot de satellieten van Starlink. Daarmee zou het land zich beter kunnen verdedigen tegen Russische ballistische raketten. Volgens de Oekraïense president zal Poetin pas aan de onderhandelingstafel komen wanneer Oekraïne de overhand heeft in de lucht.
De verschuiving in het Amerikaanse beleid raakt ook de Europese veiligheidsarchitectuur. De coalition of the willing, waarin Nederland actief meepraat, moet een deel van de rol overnemen die de VS traditioneel vervulde. Maar zonder Amerikaanse steun is het voor Europese landen lastig om Oekraïne de garanties te bieden die nodig zijn voor een duurzame vrede. De terugtrekkende bewegingen van de Amerikaanse onderhandelaars ondermijnen volgens Schoof het vertrouwen in de gesprekken.
De oorlog in Oekraïne duurt inmiddels ruim vier jaar. Vredesgesprekken hebben tot nu toe weinig opgeleverd en de gevechten gaan onverminderd door. De recente Russische aanvallen met burgerslachtoffers onderstrepen de urgentie van een oplossing, maar de diplomatieke wegen lopen steeds vaker dood. De vraag is of Europa erin slaagt een vuist te maken zonder de Verenigde Staten.
5