De militaire dienstplicht is in Israël opnieuw uitgegroeid tot een belangrijk verkiezingsthema. Met de verkiezingen van eind oktober in het vizier eisen verschillende oppositieleiders dat ook ultraorthodoxe joden in het leger gaan. De ultraorthodoxe gemeenschap blijft zich echter verzetten tegen de dienstplicht, omdat het bestuderen van de Thora voor hen voorrang heeft.
De 29-jarige Chilik Rosenberg is nooit in dienst geweest en verdedigt die keuze. Hij toont de jesjiva, een religieuze school waar jonge mannen de Thora en de Talmoed bestuderen, waar hij heeft gestudeerd. Binnen zitten honderden mannen in zwarte pakken en witte overhemden met hun neus in de boeken. Vrijwel iedereen daar is dienstplichtig, maar over dat gevoelige onderwerp praat Rosenberg liever niet op de school. „Dit is een plek waar we samen studeren, hier praten we niet over alledaagse zaken”, zegt hij.
Thuis legt Rosenberg uit waarom hij gelooft dat het bestuderen van de Thora bijdraagt aan de verdediging van Israël. „Het is iets bovennatuurlijks dat we al die duizenden jaren van ballingschap hebben overleefd. Dat Hezbollah op 7 oktober 2023 niet vanuit het noorden infiltreerde, dat Iran zich er niet meteen mee bemoeide en dat soort zaken. Dat komt doordat we de Thora bestuderen, de geboden naleven en met de hulp van God.”
De oorsprong van de vrijstelling ligt bij de oprichting van Israël in 1948. Premier David Ben-Gurion maakte toen een afspraak met de ultraorthodoxe gemeenschap: een kleine groep religieuze studenten mocht worden vrijgesteld van de dienstplicht om de Thora te bestuderen. Het ging destijds om honderden studenten, maar inmiddels zijn dat er tienduizenden en naar verwachting worden dat er in de toekomst nog meer.
Uit een rapport van het Israel Democracy Institute blijkt dat in 2050 bijna een op de vier Israëliërs deel zal uitmaken van de ultraorthodoxe gemeenschap. In 2024 oordeelde het Hooggerechtshof unaniem dat er geen wettelijke basis meer is om ultraorthodoxe jesjiva-studenten van de dienstplicht uit te zonderen. De staat moest hen daarom oproepen. Maar van de tienduizenden ultraorthodoxe mannen die volgens de wet dienstplichtig zijn, meldt slechts een klein deel zich.
Die situatie zorgt regelmatig voor spanningen. Bij demonstraties tegen de dienstplicht blokkeren ultraorthodoxe demonstranten wegen en komt het geregeld tot confrontaties met de politie.
Met de verkiezingen in het vizier hebben veel oppositieleiders een duidelijk standpunt ingenomen. Zij willen dat de dienstplicht voor iedereen geldt en dat er wordt gehandhaafd. Gadi Eisenkot, volgens recente peilingen de belangrijkste uitdager van premier Benjamin Netanyahu, zei eerder deze maand in een interview dat „er een wetsvoorstel klaarligt voor alle Israëlische burgers over militaire, nationale en burgerdienst”. Ook kandidaat-premier Naftali Bennett schreef onlangs op X dat in een volgende regering onder zijn leiding iedereen zal worden gemobiliseerd. „Zonder vrijstellingen en zonder trucjes”, voegde hij eraan toe.
Met „trucjes” verwijst Bennett mogelijk naar Netanyahu, die de afgelopen jaren via allerlei geitenpaadjes probeerde om toch vrijstelling van de militaire dienst te regelen voor ultraorthodoxe mannen. Niet per se omdat hij ideologisch op dezelfde lijn zit, maar omdat hij de ultraorthodoxe partijen nodig heeft. Dat bleek vorige maand nog, vlak voor het reces. Netanyahu wilde enkele omstreden wetsvoorstellen door het parlement krijgen en had daarvoor de steun van de ultraorthodoxe partijen nodig.
Volgens Israëlische media zouden in ruil voor die steun aan de coalitie ook enkele wetten worden doorgedrukt die belangrijk zijn voor de ultraorthodoxe gemeenschap. Het resultaat was dat er onder andere een wet werd aangenomen die de arrestaties van ultraorthodoxe dienstplichtontduikers tijdelijk bevriest. Die wet leidde tot veel kritiek en het Hooggerechtshof moet zich er nog over buigen. Het laat wel zien dat de ultraorthodoxe partijen invloed hebben op Netanyahu.
Chilik Rosenberg maakt zich weinig zorgen over de uitlatingen van oppositieleiders. „Iedereen weet dat het onmogelijk is om de volledige ultraorthodoxe gemeenschap dienstplichtig te maken”, zegt hij nonchalant achteroverzittend aan de keukentafel. „Ze zullen uiteindelijk weer een deal willen maken, want politici doen er alles aan om aan de macht te blijven.”