Rusland heeft de afgelopen weken het aantal aanvallen op Oekraïne verder opgevoerd. Niet eerder sinds de beginperiode van de invasie in 2022 zijn er zoveel burgers gewond geraakt of omgekomen. Tegelijkertijd staat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky onder steeds grotere druk van de Verenigde Staten, terwijl onduidelijk is of er deze maand in Abu Dhabi echt besprekingen over een vredesakkoord kunnen plaatsvinden.
Bob Deen, Oost-Europa-deskundige en directeur van Instituut Clingendael, ziet die besprekingen somber in. Volgens hem voeren de Verenigde Staten de druk op Oekraïne op, terwijl de Russen niet stoppen met schieten. Oekraïne gelooft bovendien niet dat Rusland serieus over vrede onderhandelt zolang president Vladimir Poetin denkt Oekraïne tot overgave te kunnen dwingen. Zelensky zei onlangs dat het lijkt alsof er stappen zijn gezet om Oekraïne tot capitulatie te bewegen. Rusland eist territoriale concessies, terwijl Zelensky niets wil accepteren dat het land kwetsbaar maakt voor nieuwe aanvallen. Hij wil daarom veiligheidsgaranties van bondgenoten.
Deen ziet bij Zelensky een verschuiving. Die is bereid stappen te zetten, ook als dat aanvankelijk zonder Europa moet. Volgens Deen is een vredesplan niet mogelijk zonder Europa en zonder Oekraïne, maar ergens moet men beginnen. De recente toenadering van de Amerikanen tot Rusland maakt de veiligheidsgaranties echter allesbehalve zeker. Zo kondigden de Verenigde Staten het versoepelen van sancties aan, onder meer via een dieseldeal. Ook werd tijdelijk niet meer gewaarschuwd voor Russische raketten die op Oekraïne werden afgevuurd, en werd het Starlink-satellietnetwerk van Elon Musk beperkt, terwijl dat cruciaal is voor het opsporen van Russische drones. Trumps gezant Steve Witkoff sprak met Poetin en prees hem daarbij. EU-buitenlandchef Kaja Kallas beschuldigt de Verenigde Staten ervan Oekraïne onder druk te zetten om zich onder Poetins voorwaarden over te geven.
De Amerikaanse druk richt zich ook op de Oekraïense oorlogsvoering. President Donald Trump wil dat het Oekraïense leger stopt met luchtaanvallen op Russische olieraffinaderijen. Militair expert Patrick Bolder denkt dat Trump iets van Oekraïne wil om Poetin tegemoet te komen. Deen verwacht dat de Verenigde Staten troepen uit Europa zullen terugtrekken, als gebaar naar Rusland.
Oekraïne heeft intussen moeite om Russische drones te onderscheppen, die steden en infrastructuur treffen. Daarvoor zijn Patriot-luchtafweerraketten nodig, die de Amerikanen zullen leveren, maar dat duurt nog enkele jaren. Deen beschrijft Zelensky als iemand die in het nauw zit: het land krijgt steeds minder wapens, moet die uit Europa halen en ziet een zware winter aankomen.
Fabian Hoffmann, expert in militaire raketttechnologie, stelt dat Rusland de grootschalige aanvallen op de kritieke infrastructuur verder opschroeft. Doelwitten zijn elektriciteitscentrales, havens en spoorwegen. Omdat de Russische raketvoorraad groeit en de Oekraïense luchtverdediging slinkt, is het land kwetsbaarder dan ooit. Burgers worden vooral gedood door raketten en drones. Experts waarschuwen dat een val van Oekraïne een catastrofe zou zijn voor Europa. Bolder pleit ervoor dat Europa veel meer zelf regelt, zoals eigen lanceercapaciteit, satellieten, radiofrequenties en grondstations.
Op de achtergrond speelt ook een voorgestelde topontmoeting volgende maand tussen Poetin, Trump en de Chinese president Xi Jinping. Die lijkt gericht op een nieuwe wereldwijde machtsverdeling tussen drie sterke leiders. Volgens de vrees van analisten zou dat goed uitpakken voor Rusland, maar slecht voor Oekraïne en Europa.
3