De Europese Unie en Canada willen hun relatie naar het hoogst mogelijke niveau brengen. Dat zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, na afloop van de EU-Canadatop in Montreal. Beide partijen zoeken elkaar al langer op, sinds Donald Trump vorig jaar opnieuw het Witte Huis betrok. Zowel de EU als Canada kregen te maken met Trumps agressieve handelspolitiek, waarbij hoge importheffingen werden ingevoerd.
Daarnaast dreigde de Amerikaanse president meermaals Canada in te nemen. Hetzelfde deed hij met Groenland, een autonoom onderdeel van EU-lidstaat Denemarken. Tegen die achtergrond beginnen Canada en de EU een nieuwe samenwerking, een Alliantie voor de Toekomst. Die moet weerstand kunnen bieden aan wereldmachten als de Verenigde Staten en China in een periode van, zoals Von der Leyen het noemde, hevige geopolitieke tegenwind. « Het gaat er tegenwoordig niet om waar een land op de kaart ligt, maar wat dat land bereid is met ons op te bouwen en waar het voor staat », aldus de Commissievoorzitter.
Tijdens de tweedaagse top zijn afspraken gemaakt over intensievere samenwerking op onder meer defensie, kunstmatige intelligentie en wetenschap. De bondgenoten gaan ook onderzoeken of Canada op lange termijn meer vloeibaar aardgas (LNG) naar de EU kan exporteren. De EU zoekt naar nieuwe energieleveranciers, omdat het geen goedkope energie meer wil kopen in Rusland en niet te afhankelijk wil zijn van enkele producenten of geopolitieke ontwikkelingen, zoals de sluiting van de Straat van Hormuz.
Canada kan de EU ook belangrijke grondstoffen leveren. Het landenblok wil met die grondstoffen de afhankelijkheid van China, een grote grondstoffengigant, verminderen. Daarnaast moeten bestaande barrières op het gebied van digitale handel verdwijnen, bijvoorbeeld bij verkoop via internet. Dat zijn enkele voorbeelden uit een lange lijst van onderwerpen waarop de samenwerking intensiever wordt.
Zowel Canada als de EU zien dat ze steeds minder kunnen rekenen op hun bondgenoot en belangrijke handelspartner Amerika. Daarom zoeken ze elkaar op. De Canadese premier Mark Carney mocht dit jaar als eerste niet-Europese leider deelnemen aan de Europese Politieke Gemeenschap in Armenië. Ook kreeg hij vorige maand de uitnodiging om een toespraak te houden in het Europees Parlement. Daar zei hij dat een samenwerking tussen de EU en Canada niet bedoeld is om « anderen te domineren », maar om weerstand te bieden aan wereldmachten. Zo kan niemand, aldus Carney, de open markten controleren, de soevereiniteit aantasten, de territoriale integriteit bedreigen of de vrijheden, democratieën en rechtsstaat ondermijnen.
Om die steeds intensievere samenwerking te benadrukken, opperde Von der Leyen eerder die week een geassocieerd EU-lidmaatschap voor Canada, een officieus lidmaatschap dat zij als een lidmaatschap light omschreef. Haar aankondiging leidde tot verbazing bij veel EU-landen, die niet op de hoogte waren van het voorstel. Binnen de Europese wetgeving bestaat een geassocieerd lidmaatschap niet. Wie EU-lid wil worden, moet in Europa liggen en een lang toetredingsproces doorlopen.
Verschillende lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, verzetten zich daarom tegen de term lidmaatschap. Hierdoor verdween die uit de gezamenlijke slotverklaring na afloop van de top. Von der Leyen heeft het plan echter niet opgegeven. Tijdens de persconferentie benoemde zij opnieuw de ambitie om Canada « geassocieerd lid » te maken. Ook Carney uitte de wens om Canada het eerste geassocieerde lid van de EU te laten worden. De discussie over de naam van de intensieve samenwerking is dus nog niet beslecht. Wel is er binnen de EU brede steun voor een versterkte relatie met Canada. Carney neemt komende maand opnieuw deel aan een top van Europese leiders in Dublin.
3