In de Noord-Ierse stad Portadown is een urenlange patstelling ontstaan rond een omstreden Oranjemars. Voor het eerst in 28 jaar heeft de protestantse Oranje-orde toestemming gekregen om door de katholieke Garvaghy Road te trekken, maar zo'n 2000 tegenbetogers blokkeren sinds vanmorgen de route. De mars, die om 09.00 uur Nederlandse tijd zou beginnen, is nog altijd niet van start gegaan.
De Noord-Ierse Parades Commission gaf vrijdag onder strikte voorwaarden toestemming voor de doorgang. De optocht moest in de ochtend plaatsvinden, er mochten slechts 35 deelnemers meelopen en muziekkorpsen waren verboden. Garvaghy Road is een katholieke enclave in het overwegend protestantse Portadown. In de jaren negentig liep de mars daar herhaaldelijk uit op geweld; sinds 1998 was de route daarom verboden.
In de loop van de nacht verzamelden zich al honderden tegendemonstranten op de route. Beelden tonen hoe honderden mensen gearmd de weg versperren. Volgens de BBC is er een grote veiligheidsoperatie gaande. Veel wegen zijn afgesloten en de politie heeft een bufferzone bij Garvaghy Road ingesteld om confrontaties tussen de twee groepen te voorkomen. Via een luidspreker waarschuwt de politie dat er geen toestemming is voor een protest en dat tegenstanders gearresteerd kunnen worden, maar tot nu toe is niemand aangehouden. Aan het einde van de route hebben zich meer dan 200 supporters van de Oranje-orde verzameld.
De Britse minister voor Noord-Ierland, Chris Bryant, is onderweg naar de regio. Hij noemt het protest onwettig en roept mensen op naar de politie te luisteren. Premier Burnham zegt vanochtend met Bryant te hebben gesproken. «Ik weet dat de situatie gespannen is en we roepen alle partijen op tot kalmte», zei hij in een televisieprogramma. «Er is in Noord-Ierland veel vooruitgang geboekt en we willen niet dat de situatie weer verslechtert.»
Onder de tegendemonstranten bevinden zich ook politici. De Noord-Ierse premier Michelle O'Neill van Sinn Féin en partijleider Mary Lou McDonald spraken zich vanochtend fel uit tegen de mars. «Waarom vond de Parades Commission het vandaag na een verbod van 28 jaar weer een goed idee om deze ellende terug in deze gemeenschap te brengen?», zei O'Neill tegen verslaggevers. Ze voegde eraan toe dat het vraagtekens zet bij de werking van het hele vredesproces. Vicepremier Emma Little-Pengelly van de Democratic Unionist Party (DUP) stelde dat er geen sprake is van geweld of dreiging vanuit de Oranje-orde en pleitte ervoor dat de mars doorgaat.
De spanningen rond de Oranjemars hebben hun wortels in het decennialange conflict tussen katholieken en protestanten in Noord-Ierland, bekend als The Troubles. Daarbij stonden katholieke republikeinen, die een herenigd Ierland nastreven, tegenover protestantse, pro-Britse unionisten. Ruim 3500 mensen kwamen om het leven en meer dan 40.000 raakten gewond. Talloze moorden zijn nog altijd onopgelost. Ondanks het vredesakkoord van 1998 bestaan er nog steeds spanningen tussen beide bevolkingsgroepen.
De Oranjemarsen van de pro-Britse unionisten zijn vernoemd naar de Nederlandse stadhouder Willem III. Hij werd in 1688 koning van Engeland door te trouwen met de protestantse dochter van de katholieke koning Jacobus II en zijn schoonvader daarna af te zetten. De marsen herdenken zijn overwinning op de katholieke Jacobieten.
2