De militaire opperbevelhebber van de NAVO, generaal Alexus Grynkewich, heeft in een zeldzame publieke toespraak in Warschau uiteengezet hoe de alliantie een Russische aanval wil afslaan. Onder de titel «De theorie van de overwinning: hoe bereiken we militair succes tegen Rusland door afschrikking en verdediging?» schetst de Amerikaanse viersterrengeneraal een strategie die volgens nieuwssite Bloomberg onder meer draait om kunstmatige intelligentie, grote aantallen drones en de inzet van grondtroepen om een invasie te stoppen en de Russische commandostructuur te vernietigen.
De toespraak komt op een moment dat Europese landen steeds vaker te maken krijgen met hybride aanvallen waarvan de Russen worden verdacht. Het gaat om brandstichting bij munitiedepots met wapens voor Oekraïne, sabotage op het spoor, bewapende drones en hacks. Westerse veiligheidsdiensten zien het aantal aanslagen snel toenemen. Het doel van die aanvallen is paniek zaaien en de steun voor Oekraïne verkleinen. Voor de NAVO is het lastig reageren, omdat de aanvallen vaak niet ernstig genoeg zijn om volgens artikel 5 voluit terug te slaan, en omdat bewijs tegen Rusland moeilijk rond te krijgen is.
Inmiddels is er discussie ontstaan over de term «hybride aanvallen». De buitenlandminister van Estland vindt dat die term moet verdwijnen en spreekt liever van terreuraanslagen en sabotage die neerkomen op «een soort van oorlog». Op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel klinkt terughoudendheid: niet laten provoceren, het hoofd koel houden en Oekraïne blijven steunen. Toch is er nu gekozen voor een publiek antwoord uit de mond van de militaire commandant.
Dat Grynkewich de media opzoekt, is bijzonder. De functie van Saceur, Supreme Allied Commander Europe, is doorgaans anoniem vergeleken met de politieke topman van de NAVO. De hoogste operationeel commandant is altijd een Amerikaan, de politieke leider een Europeaan. Volgens Eleonora Russell, voormalig hoofd communicatie van de militaire tak van de NAVO, hebben eerdere Saceurs nooit zo'n breed aangekondigde strategische toespraak gehouden. «Grynkewich is anders. Hij zegt: als ik me niet uitspreek, neemt de kans op oorlog toe. Hij heeft goede relaties met het Witte Huis. Wat hij gaat vertellen, heeft de steun van Trump», aldus Russell.
De toespraak moet NAVO-landen geruststellen en duidelijk maken dat de alliantie klaarstaat om terug te slaan als dat nodig is. Tegelijkertijd hoopt het bondgenootschap te laten zien dat de Amerikaanse president volledig toegewijd is aan de NAVO, zoals secretaris-generaal Mark Rutte blijft benadrukken. Trump zelf zaait echter vaak twijfel over zijn betrokkenheid. Zo zei hij dat NAVO-landen die niet genoeg bijdragen wat hem betreft aangevallen mogen worden. Deze week sloot hij bovendien een akkoord met president Poetin over de import van grote hoeveelheden dieselolie, bedoeld om de brandstofprijzen in de Verenigde Staten te drukken voor de tussentijdse verkiezingen. Volgens de Britse krant Financial Times dreigt Trump ook de wapenleveranties aan Oekraïne via een NAVO-programma stop te zetten als dat land doorgaat met het aanvallen van Russische energievoorzieningen.
Die voorbeelden wijzen op samenwerking met Moskou in plaats van afschrikking. Toch moet de rede van Grynkewich de eenheid en vastberadenheid van de NAVO uitdragen. Volgens Russell is de «overwinningstheorie» niet de eerste, maar is het wel een primeur dat die op verzoek van de bondgenoten deels publiek wordt gepresenteerd. In Moskou en Beijing zal met belangstelling worden geluisterd. Russell verwacht niet dat Grynkewich alle details van het draaiboek prijsgeeft. «Dat zal hij natuurlijk niet doen.» Ze denkt dat Moskou het verhaal hoe dan ook zal gebruiken als «bewijs» dat de alliantie uit is op oorlog. In de speech zal juist worden benadrukt dat de NAVO een defensieve alliantie is, die reageert bij een aanval. Het afschrikken van Rusland is het doel, zodat de overwinningstheorie nooit in praktijk hoeft te worden gebracht.
2