De Hongkongse pro-democratieactivist Joshua Wong heeft voor de rechtbank bekend schuldig te zijn aan samenzwering met buitenlandse partijen. De 29-jarige Wong, jarenlang het boegbeeld van de pro-democratiebeweging in de miljoenenstad, zit daardoor waarschijnlijk langer vast. Hij verblijft al in de gevangenis voor een andere zaak.
Volgens de aanklagers probeerde Wong in 2020 buitenlandse landen en organisaties aan te zetten tot sancties en andere maatregelen tegen Hongkong en China. Dat is strafbaar onder de omstreden nationale veiligheidswet die datzelfde jaar onder zware druk van Peking werd ingevoerd. Mensenrechtenorganisaties spreken van een politiek gemotiveerd proces en zeggen dat de zaak symbool staat voor de uitholling van het Hongkongse rechtssysteem. Wong zou worden geofferd om een signaal af te geven aan de jeugd van Hongkong dat verzet tegen Peking zinloos is.
Wong werd op jonge leeftijd een van de bekendste gezichten van de beweging. Als scholier richtte hij de studentengroep Scholarism op, die protesteerde tegen een door Peking beïnvloed schoolcurriculum. In 2012 bracht die beweging ongeveer honderdduizend mensen op de been; Wong was toen vijftien. Twee jaar later groeide hij uit tot een van de gezichten van de Parapluprotesten, waarbij in 2014 wekenlang delen van Hongkong werden bezet en betogers vrij en eerlijke verkiezingen eisten. Later richtte hij met anderen de pro-democratische partij Demosistō op. Zijn bekendheid reikte tot ver buiten Hongkong: in 2017 verscheen op Netflix de documentaire Joshua: Teenager vs. Superpower over zijn activisme en strijd tegen de toenemende invloed van China.
Die internationale bekendheid kan nu tegen hem werken. Volgens Patrick Poon, mensenrechtenonderzoeker bij Human Rights Measurement Initiative, staat op de overtreding maximaal tien jaar gevangenisstraf. In het gunstigste geval krijgt Wong 6,5 jaar cel. In Hongkong krijgen verdachten doorgaans tot een derde strafvermindering als ze bekennen, maar Poon vreest dat Wong die vermindering niet krijgt. „Het feit dat hij jong is, lijkt bijna een misdaad te zijn”, zegt hij. „Hij was een jonge sleutelfiguur die moedig genoeg was om zijn mening te uiten en tegen Peking in te gaan, niet alleen lokaal maar ook internationaal. Voor de jeugd van Hongkong is hij een boegbeeld van de vrijheid, precies wat Peking niet wil.” Volgens Poon is het goed mogelijk dat de rechtbank Wong de zwaarst mogelijke straf oplegt om de jeugd te waarschuwen.
Megan Khoo van Hong Kong Watch wijst op de omstandigheden waarin Wong zijn schuld bekende. Volgens haar zegt die bekentenis meer over het rechtssysteem dan over zijn eigen handelen. „In zaken van nationale veiligheid ligt het veroordelingspercentage vrijwel op 100 procent. Verdachten staan daardoor voor een moeilijke keuze: de aanklacht aanvechten met weinig uitzicht op succes, of schuld bekennen in ruil voor een mogelijke strafvermindering.” Ook Poon stelt dat de bekentenis weinig zegt over wat Wong heeft gedaan en meer over de staat van de Hongkongse rechtstaat. „Wong voerde als belangenbehartiger van de democratiebeweging gesprekken met buitenlandse organisaties, journalisten en overheden.” Vanuit mensenrechtenperspectief is het volgens hem niet te rechtvaardigen dat die activiteiten als samenzwering worden bestempeld.
De zaak-Wong staat niet op zichzelf. Sinds de invoering van de nationale veiligheidswet is de georganiseerde pro-democratische beweging in Hongkong vrijwel verdwenen uit het parlement. Vorig jaar maakte de grootste en oudste pro-democratische partij bekend zichzelf op te heffen; andere partijen gingen haar voor. In het huidige parlement is geen georganiseerde pro-democratische oppositie meer. Het systeem is zo ingericht dat Peking-gezinde kandidaten een dominante positie hebben. „De pro-democratische beweging is verdwenen. Het is simpelweg niet meer mogelijk om je vrij uit te spreken zonder grote risico’s te lopen”, zegt Poon. Volgens hem begint Hongkong in dat opzicht steeds meer op het Chinese vasteland te lijken. De verwachting is dat de rechtbank op korte termijn met een veroordeling komt.