IJslanders hebben in een referendum tegen het hervatten van toetredingsgesprekken met de Europese Unie gestemd. Volgens de IJslandse omroep RUV koos 52,8 procent van de kiezers tegen een nieuwe onderhandelingsronde, tegen 47,2 procent voor. Daarmee is een nieuwe poging om lid te worden van de EU voorlopig van de baan.
De uitslag kwam na een lange nek-aan-nekrace. Eerste tussentijdse resultaten wezen nog op een kleine voorsprong voor het kamp dat de gesprekken wilde hervatten, maar uiteindelijk trok het nee-kamp aan het langste eind. De eilandstaat telt ongeveer 400.000 inwoners, van wie een ruime meerderheid zich liet horen in het raadgevend referendum.
IJsland is geen lid van de Europese Unie, maar wel van de Europese Economische Ruimte (EER) en de Schengenzone. Daardoor heeft het land toegang tot de interne markt en geldt er vrij verkeer van personen, zonder dat het meebeslist over EU-regelgeving. De discussie over een volwaardig lidmaatschap speelt al jaren en laaide opnieuw op toen de regering besloot de bevolking te raadplegen over een mogelijke hervatting van de onderhandelingen.
Eerder probeerde IJsland al eens toe te treden. In 2009 diende de regering een aanvraag in, mede als gevolg van de zware financiële crisis die het land had getroffen. De gesprekken liepen echter vast en werden in 2013 stilgelegd zonder dat er een akkoord kwam. Sindsdien is de kwestie een terugkerend thema in de IJslandse politiek, waarbij voorstanders wijzen op economische voordelen en invloed binnen de EU, terwijl tegenstanders vooral de eigen zeggenschap over visserij en landbouw willen behouden.
De visserij speelt een centrale rol in het debat. IJsland heeft ruime viswateren en een belangrijke visverwerkende industrie, en vreest dat EU-regels de toegang tot die wateren zouden beperken. Ook landbouwsubsidies en het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU zijn gevoelige punten. Tegenstanders van toetreding betogen dat het land beter af is met de huidige samenwerking via de EER, waarbij het zelfstandig handelsverdragen kan sluiten met landen buiten de EU.
De uitslag van het referendum is niet bindend, maar wordt door de regering gezien als een duidelijke opdracht van de bevolking. Het is onwaarschijnlijk dat de regering nu alsnog stappen zet richting Brussel. Daarmee blijft IJsland voorlopig buiten de EU, net als Noorwegen en Zwitserland, die eveneens geen lid zijn maar wel nauw samenwerken met de Unie.
De opkomst en de precieze uitslag werden door de IJslandse media nauwlettend gevolgd. De uiteindelijke cijfers bevestigden dat het land verdeeld is over de kwestie, maar dat het nee-kamp voldoende steun wist te mobiliseren om de doorslag te geven. Voorstanders van toetreding erkenden de nederlaag en zeiden de uitslag te respecteren.