Duitsland en Nederland scharen zich vierkant achter het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Dat hebben de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Wadephul en zijn Nederlandse ambtgenoot Berendsen duidelijk gemaakt tijdens een gezamenlijk bezoek aan het hof. Wadephul noemde de steun aan het Strafhof een historische plicht en benadrukte dat Duitsland er alles aan zal doen om het hof te beschermen tegen strengere Amerikaanse sancties.
De Amerikaanse regering onder president Trump heeft de druk op het Strafhof opgevoerd sinds het hof een arrestatiebevel uitvaardigde tegen de Israëlische premier Netanyahu. Trump noemde het hof vorige week bij de Verenigde Naties een losgeslagen anti-Amerikaans tribunaal dat showprocessen voert en riep landen op er afscheid van te nemen. De Verenigde Staten hebben al sancties ingesteld tegen dertien hoge medewerkers van het Strafhof. Zij kunnen daardoor niet meer naar de VS reizen, ondervinden belemmeringen in hun financiële zaken en hebben geen toegang meer tot hun Amerikaanse e-mailaccounts. De verwachting is dat er snel meer maatregelen volgen.
Berendsen noemde de houding van de VS niet nieuw, maar stelde dat de retoriek hard is en ver gaat. Hij herhaalde dat Nederland als gastland een bijzondere verantwoordelijkheid heeft om verdere sancties te voorkomen of de effecten ervan tegen te gaan. «We zullen ook het gesprek met de VS moeten voeren over hun zorgen – ik denk dat veel daarvan niet terecht zijn», aldus Berendsen. Hij wilde niet speculeren over wat er precies zal gebeuren als de Amerikanen nieuwe stappen zetten. Dat hangt volgens hem af van de specifieke maatregelen. Wel zei hij dat de «nucleaire optie» al in voorbereiding is: het blokkeerstatuut van de EU, waarmee Europese bedrijven en organisaties worden verplicht Amerikaanse sancties te negeren.
Wadephul benadrukte dat Duitsland de bescherming van het Strafhof als een speciale opdracht ziet. Hij verwees naar de Duitse geschiedenis, waarin de rechtspraak tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergeschikt werd gemaakt aan de nazi-ideologie – precies het soort praktijken dat het Strafhof vervolgt. «Ondersteuning van het Strafhof is daarom niet puur buitenlandpolitiek, het valt onder onze verantwoordelijkheid naar de geschiedenis», zei hij. Volgens Wadephul hebben landen het Strafhof nodig «zodat het internationale recht het scherpe zwaard van de gerechtigheid houdt. Er moeten consequenties zijn voor misdaden onder het internationaal recht».
Berendsen richtte zich in zijn verklaring op de toekomst. Hij stelde dat Nederland, Duitsland en Europa voor een keuze staan: «Laten we alles over aan de dominante leiders, landen en stemmen die anderen hun wil willen opleggen? Of combineren we onze krachten om op het wereldtoneel onze belangen, waarden en de democratie te verdedigen?»
Het bezoek van de twee bewindslieden aan het Strafhof onderstreept de Europese zorgen over de Amerikaanse sancties. Het ICC, gevestigd in Den Haag, vervolgt personen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. De Amerikaanse sancties tegen medewerkers van het hof worden door Europese landen gezien als een aanval op de internationale rechtsorde. Nederland en Duitsland willen daarom samen optrekken om het functioneren van het Strafhof veilig te stellen, ook als de VS nieuwe maatregelen nemen.
3