Het hoofd van de Duitse inlichtingendienst BND, Martin Jäger, waarschuwt dat Duitsland in een gewelddadig conflict met Rusland dreigt te raken. «Wij zoeken deze confrontatie niet op, Rusland dwingt ons ertoe. Zij zien ons als hoofdvijand», zei Jäger tijdens de jaarlijkse hoorzitting van de inlichtingendiensten in de Duitse Bondsdag. Volgens hem is Duitsland het grootste obstakel voor de expansiedrift van de Russische president Poetin.
Duitsland is de belangrijkste bondgenoot van Oekraïne op het gebied van militaire steun en is daarnaast militair aanwezig in de Baltische staten. «Dat maakt ons doelwit van Russische acties», aldus de BND-chef. Hij noemde de mislukte aanslag op de luchthaven van Leipzig, waarbij drones met explosieven een transportvliegtuig moesten opblazen, als een voorbeeld van dergelijke acties. Jäger verwacht meer aanslagen op doelen in Duitsland, met name op militaire transporten. Ook moordaanslagen horen daarbij. «De Russische diensten opereren professioneel en meedogenloos.»
De waarschuwingen waren dit jaar ernstiger dan in voorgaande jaren. Rusland escaleert sinds deze zomer, zowel met aanvallen op Oekraïne als tegen bondgenoten, aldus Jäger. Met hybride aanvallen en dreigementen probeert Rusland de Duitse steun aan Oekraïne af te breken. Die strategie lijkt deels te werken: de vrees voor een militair conflict zorgt ervoor dat een aanzienlijk deel van de Duitsers zich tegen militaire steun aan Oekraïne keert. Een meerderheid steunt het beleid nog, maar die steun kalft langzaam af. Vier op de tien Duitsers vinden de wapensteun te ver gaan.
Met name in het oosten van Duitsland leeft het idee dat Duitsland zelf de confrontatie met Rusland zoekt. Partijen die zich tegen de steun keren, zoals de AfD en Die Linke, wonnen vorige maand flink bij deelstaatverkiezingen. Ook binnen de regeringspartijen is dit geluid te horen. Zo noemde de Saksische deelstaatpremier Kretschmer (CDU) de wapensteun onlangs een «enorme vergissing». Daarmee zou Duitsland zich onderdeel van de oorlog hebben gemaakt, terwijl het volgens de CDU'er «niet onze oorlog» is. Dat leidt tot angst onder de bevolking, aldus Kretschmer.
Rusland springt op die Duitse angst in, ziet BND-chef Jäger. «Ieder teken van aarzeling moedigt Rusland aan om de druk op ons op te voeren.» Hij verwacht daarom dat Rusland vaker zal dreigen met nucleaire aanvallen op Duitsland. Van een acuut oorlogsgevaar is op dit moment geen sprake, maar kleinschalige militaire acties in de Baltische staten zijn reëel, aldus Jäger. Daarbij noemt hij een «groene mannetjes»-scenario, waarbij zoals in 2014 op het Oekraïense schiereiland de Krim anonieme militairen verschijnen en vervolgens land bezetten.
Duitsland zag de afgelopen maanden een reeks incidenten die worden toegeschreven aan de Russische diensten. Naast de aanslagpoging in Leipzig gaat het onder meer om brandstichting bij een defensiebedrijf in München, de vondst van een wapenopslag bij Berlijn en de inzet van drones rond kritieke infrastructuur. Die acties zijn niet alleen bedoeld om militaire steun te traineren, maar ook om angst aan te jagen, waarschuwde Martina Rosenberg van de militaire veiligheidsdienst MAD. «Het moet het vertrouwen ondermijnen van burgers in het vermogen van de staat om zichzelf te verdedigen.» Dat leidt uiteindelijk tot verdeeldheid in de samenleving, aldus Rosenberg.
Het verklaart waarom de inlichtingenchefs zo expliciet naar buiten treden met concrete waarschuwingen. Het moet de ernst van de Russische dreiging overbrengen, zodat de steun voor het Duitse beleid overeind blijft. De aanslagpoging in Leipzig lijkt daarbij een keerpunt te zijn: de Russische vijandschap tegen Duitsland wordt ernstiger genomen. Voor bondskanselier Merz is de steun van Oekraïne een van zijn belangrijkste speerpunten. Tijdens een bezoek aan Kyiv dit weekend kondigde Merz een nieuw steunpakket aan. Dit jaar heeft Berlijn 11,5 miljard euro aan Oekraïne toegezegd.
Binnenkort stemt de Bondsdag over een hervorming van de inlichtingendiensten, waardoor zij meer bevoegdheden krijgen. Voortaan moet het mogelijk worden in het buitenland defensieve acties uit te voeren, zoals cyberaanvallen en het saboteren van wapenbedrijven. Dat is volgens de Duitse regering nodig zodat de diensten op gelijke voet kunnen opereren met buitenlandse diensten.
4