Voor het eerst sinds januari 2022 hebben de Duitse en Russische ministers van Buitenlandse Zaken elkaar weer ontmoet. Dat bevestigen beide partijen. Het gesprek markeert een voorzichtige hervatting van direct diplomatiek contact tussen Berlijn en Moskou, ruim drie jaar na het begin van de grootschalige Russische invasie in Oekraïne.
De laatste keer dat de twee bewindslieden elkaar spraken was in januari 2022, enkele weken voor de invasie. Sindsdien was er vrijwel geen direct overleg meer tussen de Duitse en Russische regering. Duitsland koos na het uitbreken van de oorlog voor een koers van terughoudendheid in de contacten met Moskou, mede vanwege de rol van Rusland in het conflict.
De ontmoeting vond plaats aan de zijlijn van een internationale top. Tijdens die bijeenkomst, waar ook de Verenigde Naties centraal stonden, sprak de Russische minister van Buitenlandse Zaken zich uit over de rol van Europa. Hij stelde dat Europese landen er alles aan doen om vredesonderhandelingen te verstoren. Die uitspraak past in het vaker door Moskou gebruikte narratief waarin het Westen verantwoordelijk wordt gehouden voor het vastlopen van diplomatieke gesprekken.
Over de inhoud van het gesprek tussen de Duitse en Russische minister is weinig naar buiten gebracht. Beide partijen hebben geen gezamenlijke verklaring afgegeven. Het is niet duidelijk of er concrete afspraken zijn gemaakt over vervolgcontact, of dat het bij een eenmalig gesprek blijft. Ook is niet bekend of er tijdens de ontmoeting is gesproken over een mogelijk staakt-het-vuren of over humanitaire kwesties.
Het contact tussen Berlijn en Moskou ligt al jaren gevoelig. Duitsland was voor de oorlog een van de belangrijkste economische partners van Rusland, onder meer vanwege de gaspijpleiding Nord Stream. Na de invasie in Oekraïne veranderde dat. Duitsland steunt Oekraïne militair en financieel, zij het aanvankelijk met terughoudendheid. De Duitse regering heeft steeds benadrukt dat diplomatie met Rusland niet volledig mag worden afgesloten, maar dat er geen sprake kan zijn van normale betrekkingen zolang de oorlog voortduurt.
De ontmoeting komt op een moment dat er internationaal wordt gezocht naar wegen om het conflict in Oekraïne te beëindigen. Verschillende landen, waaronder China en Brazilië, hebben gepleit voor onderhandelingen. Ook binnen de Europese Unie klinken af en toe stemmen om het gesprek met Moskou gaande te houden, al is daar geen eenheid over. De Russische minister maakte tijdens de VN-top duidelijk dat Moskou de schuld voor het uitblijven van vrede vooral bij Europa legt.
Voor Duitsland is de ontmoeting een afweging tussen enerzijds het openhouden van een diplomatiek kanaal en anderzijds het niet willen belonen van Russisch gedrag. De Duitse regering heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk gezegd dat Rusland eerst concrete stappen moet zetten om het vertrouwen te herstellen, zoals het staken van de aanvallen op Oekraïense steden. Tot nu toe is daar geen sprake van.
Het is nog onduidelijk of het gesprek gevolgen heeft voor de bredere Europese houding tegenover Rusland. De Europese Unie heeft sancties tegen Rusland opgelegd en blijft die voorlopig handhaven. Veel lidstaten zijn terughoudend om het contact met Moskou te normaliseren zolang de oorlog voortduurt. De ontmoeting tussen de Duitse en Russische bewindslieden lijkt vooral een eerste verkenning, zonder dat er directe resultaten zijn geboekt.
3