Premier Jetten heeft de analyse van de AIVD en de NCTV over de normalisering van rechts-extremisme bestempeld als een «hele serieuze waarschuwing». Tijdens zijn wekelijkse persconferentie zei hij dat er een risico bestaat dat extreme geluiden doorsijpelen in het politieke debat, «zonder dat mensen misschien altijd doorhebben wat daar aan hatelijke ideologie achter zit». Volgens de premier is de grens opgeschoven: bij demonstraties zijn teksten, vlaggen en uitingen te zien die een paar jaar geleden ondenkbaar waren.
De AIVD en de NCTV brachten deze week een analyse naar buiten waaruit blijkt dat rechts-extremisten via politiek, media en demonstraties hun extreme ideeën normaliseren. Daarbij maken zij gebruik van wat de diensten «façadepolitiek» noemen: door een zachtere versie van hun denkbeelden te presenteren, worden die voor grotere groepen acceptabeler. Een voorbeeld is het gebruik van termen als «remigratie» en «omvolking», woorden die een extremere betekenis kunnen hebben dan vaak wordt toegegeven. Minister Van Weel van Justitie zei dat rechts-extremisten dat soort termen «proberen te mainstreamen» en dat het belangrijk is dat de diensten bewustzijn creëren, zodat het risico dat mensen zich laten verleiden kleiner wordt.
Twee partijen in het parlement die «remigratie» in hun verkiezingsprogramma noemen, zijn FVD en BBB. Rechts-extremisten verbinden die term aan gedwongen uitzettingen van mensen met wortels in een ander land, maar de partijen zeggen dat zij dat niet zo bedoelen. FVD wil mensen die hier niet aarden «actief ondersteunen bij hun terugkeer», op vrijwillige basis, aldus Kamerlid Schenk. Hij noemt die uitleg «glashelder» en stelt dat als de AIVD of journalisten daar iets anders in willen zien, dat aan hen is. BBB-leider Vermeer benadrukt dat zijn partij het nadrukkelijk over vrijwillige remigratie heeft. «Het is gewoon een normale term», zegt hij, die volgens hem door rechts-extremisten wordt misbruikt. Hij weigert zijn taalgebruik aan te passen: «Dan ga ik me aanpassen aan rechts-extremisten, dat ga ik never nooit niet doen.»
Voor rechts-extremisten maakt het verschil in betekenis niet uit, stellen de AIVD en de NCTV. Zij zien het gangbaar worden van de term als een succesvolle normalisering van hun gedachtegoed. Vermeer zegt niet onverschillig te zijn voor extremisme: «We moeten altijd waakzaam zijn voor welke vorm van extremisme dan ook, of dat nou links, rechts of midden is.»
In hun analyse schrijven de diensten ook over politieke partijen die van binnenuit worden beïnvloed, bijvoorbeeld doordat rechts-extremisten lid worden of functies bekleden. Bij FVD ging het om een kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen die eerder voor de neonazistische Nederlandse Volks-Unie verkiesbaar was. Ook de Nijmeegse voorzitter van de Groot-Nederlandse Studentenvereniging, door de AIVD en NCTV als rechts-extremistisch bestempeld, stond bij Forum op de lijst. FVD-Kamerlid Schenk ziet daarin geen bezwaar: «Wij huisvesten mensen die zich committeren aan ons programma.» De analyse van de diensten noemt hij «op geen enkele wijze serieus te nemen». Minister Van Weel vindt dat alle partijen de analyse zouden moeten lezen en er hun voordeel mee doen, maar noemt geen partijen die zich speciaal aangesproken zouden moeten voelen.
Er is nog een recente link tussen FVD en extreemrechts. Bij de uit de hand gelopen demonstratie van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk in Den Haag was Eerste Kamerlid Eric Kemperman aanwezig, ooit verkozen namens BBB en later overgestapt naar Forum. Volgens Schenk was zijn partijgenoot op weg naar een lunchafspraak en dacht hij dat het een boerendemo was. Door politieomsingeling kon hij niet wegkomen. «Dus wij hebben niets met die hele demonstratie te maken», aldus Schenk. Premier Jetten reageerde met een korte lach: «Je belandt niet zomaar op zo'n plek.»
3