Het kabinet doet vooralsnog geen aangifte tegen ambtenaren van het ministerie van Financiën die betrokken waren bij het achterhouden van de zogeheten datakluis met documenten over het toeslagenschandaal. Staatssecretaris Eerenberg van Financiën zegt dat er weliswaar ambtenaren verantwoordelijk zijn voor het buiten beeld houden van de datakluis, maar dat er geen bewijs is dat zij dit moedwillig deden om bewijsmateriaal achter te houden.
«Aangifte doen is een zwaar middel. Ambtenaren zijn werknemers die ook uiterste zorgvuldigheid mogen verwachten», aldus Eerenberg. «Ik heb geen redelijk vermoeden in handen van opzet. Dat is de toetssteen voor de stap naar strafrechtelijke vervolging.» Een meerderheid in de Tweede Kamer legt zich voorlopig bij dat standpunt neer, al wil een groot deel van de oppositie de onderste steen boven halen. Een groep gedupeerde toeslagenouders heeft vorige maand zelf wel aangifte gedaan. Zij beschuldigen de ambtenaren ervan bewijsmateriaal te hebben verduisterd dat mogelijk relevant was geweest in het onderzoek naar het toeslagenschandaal.
In plaats van een aangifte komen er nu eerst meer onderzoeken naar hoe de datakluis, en later een tweede datakluis, buiten beeld zijn geraakt. Uit die onderzoeken moet blijken of er alsnog aangifte moet worden gedaan. Het gaat om een onderzoek door accountantskantoor BDO en om een onafhankelijke commissie. Die commissie begint in oktober onder voorzitterschap van oud-GroenLinks-Kamerlid Senna Maatoug. Zij onderzoekt de gang van zaken en om wat voor documenten het precies gaat. Maatoug was zelf lid van de parlementaire enquêtecommissie die de misstanden rond de kinderopvangtoeslag onderzocht.
Staatssecretaris Palmen van Herstel Toeslagen nam een groot deel van de schuld op zich voor het laat informeren van de Tweede Kamer. Zij was, anders dan Eerenberg, al staatssecretaris toen de datakluis boven water kwam. Toch duurde het nog maanden voordat zij de Kamer informeerde. «Ik heb onbewust nagelaten navraag te blijven doen naar de datakluis», zei zij geëmotioneerd. «Ik heb steken laten vallen en dat reken ik mijzelf aan.» Zij bood haar excuses aan.
De datakluis is een afgeschermde digitale bewaaromgeving van bestanden met documenten. Hij werd in 2019 gecreëerd omdat de Belastingdienst achterliep met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de privacywetgeving. Deze manier van opslaan moest de privacy garanderen. Medewerkers van de Belastingdienst hadden niet meer zomaar toegang tot de gegevens en de bestanden konden ook niet per ongeluk worden vernietigd. Op de een of andere manier verdween de datakluis daarna uit het zicht. Na de vondst bleek uit steekproeven dat in de datakluis bestanden zitten die aangeleverd hadden moeten worden aan de parlementaire enquêtecommissie naar het toeslagenschandaal.
De kwestie raakt de kern van het toeslagenschandaal: de vraag of de overheid informatie achterhield die van belang was voor de waarheidsvinding. Het kabinet benadrukt dat de onderzoeken moeten uitwijzen of strafrechtelijke stappen tegen ambtenaren gerechtvaardigd zijn. Tot die tijd blijft aangifte uit, ondanks de druk vanuit de oppositie en de gedupeerde ouders.