Het Amerikaanse leger heeft een vrachtschip in de Golf van Oman uitgeschakeld nadat de bemanning waarschuwingen negeerde en probeerde de zeeblokkade tegen Iran te doorbreken. Dat meldt het Amerikaanse Central Command (Centcom), verantwoordelijk voor het Midden-Oosten, op X. Een Amerikaans gevechtsvliegtuig raakte met een precisiewapen de achterkant van het onder Panamese vlag varende schip Ocean Molica. Daardoor kon het schip niet meer op eigen kracht varen. De bemanning bleef ongedeerd, aldus Centcom.
De verklaring van de Amerikanen is vrijwel niet te controleren. Persbureau Reuters probeerde tevergeefs contact te krijgen met de eigenaar van het schip. Hoe het met de bemanning gaat, is onduidelijk. Het schip had zijn AIS-baken uitgezet, waarmee het normaal altijd te volgen is. De laatste bekende positie was voor de kust van Oman op 5 oktober. Schepen zetten dit baken vaker uit in het gevaarlijke deel van de waterweg.
Sinds 14 juli proberen de Amerikanen schepen tegen te houden die uit Iran vertrekken. Volgens Centcom zijn sindsdien vier vrachtschepen uitgeschakeld. Nog eens 135 schepen zouden zijn omgekeerd na waarschuwingen en teruggekeerd naar Iraanse wateren. In dezelfde periode zeggen de Amerikanen tien olietankers te hebben vernietigd die gelinkt worden aan de Iraanse Revolutionaire Garde.
Iran en Amerika proberen beide zeggenschap over de Straat van Hormuz te claimen door voorwaarden aan schepen op te leggen. Iran staat schepen alleen toe de zeestraat te passeren via een door Iran ingestelde route en na toestemming van het streng-islamitische land. Die toestemming volgt na betaling van een percentage van de totale waarde van de lading. Reders die zich daar niet aan houden, riskeren een aanval op hun schip. Amerika houdt alle schepen tegen die uit Iraanse wateren vertrekken. Wie zich niet aan de blokkade houdt, loopt het risico aangevallen te worden, zoals het Panamese schip dit weekend overkwam.
Volgens de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) zijn er sinds het begin van het conflict op 28 februari zeker 93 schepen getroffen door geweld. Daarbij vielen 24 doden. De claims van beide landen op de zeestraat zijn niet waterdicht, constateerden meerdere media eerder. Juist door alle communicatiesystemen uit te zetten, zoals AIS, slagen schepen er nog altijd in om de blokkades te omzeilen. Wie daarin slaagt, verdient goed. Kapiteins en hun bemanningen krijgen premies van duizenden euro's per dag als ze zich wagen in de Straat van Hormuz, schreef de Financial Times deze week.
De Straat van Hormuz wordt algemeen beschouwd als vitaal voor de wereldeconomie. Voor het uitbreken van het conflict tussen Amerika en Iran werd ongeveer 20 procent van alle olie en vloeibaar aardgas via de zeestraat vervoerd. Door de Iraanse en Amerikaanse blokkades zijn de energieprijzen wereldwijd gestegen tot recordniveaus.
Ondertussen heeft VN-chef António Guterres zich «diep geschokt» getoond door een aanval op de luchthaven van de Saudische hoofdstad Riyad. Bij die aanval, toegeschreven aan Houthi-rebellen, kwamen twaalf mensen om het leven en raakten meer dan 300 mensen gewond. Het is de zwaarste aanval op een Saudisch doel sinds de strijd in Jemen halverwege dit jaar weer oplaaide. Eerder deze week werd de luchthaven ook al getroffen door een aanval uit Jemen.
Van de aanval zijn maar beperkt beelden beschikbaar omdat Saudi-Arabië een zware censuur kent. Wie beelden van aanvallen of schade deelt, kan een zware straf krijgen. Verschillende ambassades hebben landgenoten daarom afgeraden beelden te plaatsen of door te sturen. Toch kwam er wat beeld naar buiten. VN-gezant voor Jemen Hans Grundberg noemt de aanval een ernstige escalatie. «Dit soort acties vormt een ernstige bedreiging voor de regionale veiligheid, houden een spiraal van geweld in stand en bemoeilijken de zoektocht naar vrede in Jemen.» Guterres noemt de aanval op een burgerdoel een schending van het internationaal recht. «Dit moet onmiddellijk stoppen.»
Ook premier Carney van Canada zegt dat er «geen enkele rechtvaardiging bestaat voor aanvallen op burgerinfrastructuur». Voor Nederland veroordeelt minister Berendsen van Buitenlandse Zaken de aanval. De internationale veroordeling onderstreept de oplopende spanningen in het Midden-Oosten, waar de Amerikaanse zeeblokkade en de aanvallen op Saudisch grondgebied de toch al fragiele veiligheidssituatie verder onder druk zetten.
3