De spanningen rond het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag lopen op in aanloop naar de jaarlijkse VN-vergadering in New York. De Amerikaanse president Trump dreigt met nieuwe sancties die het hof als instituut kunnen treffen. Eerder werden al rechters en aanklagers van het ICC gesanctioneerd, waardoor zij nauwelijks nog hun basistaken kunnen uitvoeren. De vrees bestaat dat Trump het VN-podium gebruikt om verdere maatregelen aan te kondigen.
De Amerikaanse regering is boos op het hof vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu en een onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. De huidige sancties treffen vooral individuele medewerkers. Als er meer komen, zijn die gericht tegen het instituut als geheel. Volgens Kamerlid Kati Piri van Pro zou het hof dan «de facto buiten werking» worden gesteld. Personeel zou geen gebruik meer kunnen maken van Amerikaanse software die nodig is voor e-mail en banktransacties. «Er zal nog een gebouw staan, maar ik vermoed dat daar gewoon niks meer kan», aldus Piri.
Premier Jetten en minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zijn aanwezig in New York. De Tweede Kamer dringt er bij hen op aan om pal voor het hof te gaan staan. D66 en Pro vinden dat het Westen de Amerikaanse sancties niet kan accepteren. Zij willen dat er wetgeving komt die bedrijven en instanties verplicht de Amerikaanse sancties te negeren, een zogenoemde 'blocking statute'. In april stemde een meerderheid van de Kamer al voor een motie die daartoe oproept, maar die is nog niet in werking gesteld.
Minister Berendsen (CDA) antwoordde begin deze maand op Kamervragen dat het kabinet vooral inzet op stille diplomatie achter de schermen. D66-Kamerlid Hanneke van der Werf noemt die aanpak niet effectief: «Het laat zien dat de aanpak met fluwelen handschoenen geen vruchten afwerpt.» Nederland kan de anti-sanctie-sancties niet alleen afkondigen; daarvoor is een meerderheid in de EU nodig. België en Spanje zijn voorstander, maar verder blijft het in Europa op dit punt stil. Van der Werf vindt dat Nederland als gastland van het hof het voortouw moet nemen: «Als wij hierin niet voorop gaan lopen, gaan ook anderen er niet aan trekken.»
Het is geen geheim dat de VS een einde wil maken aan het ICC. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio kondigde eerder aan het Strafhof «steen voor steen af te breken». Ook zette Trump NAVO-bondgenoten onder druk om zich terug te trekken uit het Strafhof. De zorgen beperken zich niet tot Den Haag en de Tweede Kamer. Burgemeester Van Zanen van Den Haag zegt dat hij de ongeveer negenhonderd ICC-medewerkers «niet in de kou» zal laten staan. «Er zijn nu al rechters en medewerkers in onze stad die door hun werk niet hun normale leven kunnen leiden. Daar kunnen we niet voor wegkijken.»
Politiek verslaggever Nynke de Zoeten merkt op dat Nederland al langer wist dat er iets aan zat te komen en dat dit ook een-op-een aan de Amerikanen duidelijk is gemaakt. Nederland hoopt de sancties nog te verzachten, maar de kans dat extra maatregelen worden afgewend is klein. Tot nu toe is het kabinet voorzichtig omdat het de Amerikanen niet verder wil provoceren. De 'blocking statute' wordt gezien als een paardenmiddel. De vrees bestaat dat inzet ervan leidt tot nieuwe, extra sancties vanuit de VS, waardoor de escalatie verder toeneemt.
2