Rusland is van plan om binnen enkele maanden de NAVO te testen met kleine, mogelijk hybride aanvallen op bondgenootschappelijk grondgebied. Dat zeggen drie Europese inlichtingendienstenchefs tegen de Britse krant The Guardian. Met zulke acties wil de Russische president Poetin laten zien dat NAVO-artikel 5, dat een aanval op een bondgenoot als een aanval op allen beschouwt, in de praktijk «meer theoretisch dan praktisch» is.
Het hoofd van de Tsjechische inlichtingendienst, Michal Koudelka, noemt als voorbeelden een toename van drone-activiteiten, een kleine inval in een aan Rusland grenzend gebied of andere hybride acties. Hij benadrukt dat «veel mensen er alles aan doen om dat te voorkomen». De dienstenchefs willen niet vooruitlopen op de exacte vorm of omvang van een mogelijke test, maar stellen dat het Kremlin erop uit is onrust te zaaien.
De uitspraken staan niet op zichzelf. Binnen Europa en bij de NAVO bestaan al langer zorgen over verdere Russische escalatie. De Poolse premier Donald Tusk zei vrijdag dat er «een reëel risico bestaat dat Rusland drones of andere projectielen op de oostflank van het Europese NAVO-gebied zal afvuren». Nederland maakte vandaag bekend dat de Nederlandse verkenningsdrones die daar patrouilleren, tot eind 2027 in het gebied blijven om de oostgrens van de NAVO in de gaten te houden.
Enkele dagen geleden werd Oekraïne door Rusland met honderden drones aangevallen. Daarbij werd ook een passagierstrein geraakt die vlak bij de grensovergang tussen Oekraïne en Polen reed. Tusk zei toen dat hij «niet kan uitsluiten dat deze escalatie ook ons grondgebied zal raken». Hij waarschuwde ook dat Rusland hybride aanvallen voorbereidt op landen die Oekraïne steunen.
Nederlandse inlichtingendiensten schreven eerder al in een rapport dat «de dreiging van Russische hybride activiteiten is toegenomen». De diensten vermoeden dat Rusland verantwoordelijk is voor onder meer brandstichting, het verstoren van vliegverkeer met drones en beschadiging van onderzeese kabels. Het recente voorbeeld waarbij bij het Duitse vliegveld van Leipzig een drone met explosieven werd gevonden, noemt de Zweedse inlichtingenbaas Thomas Nilsson een «gamechanger», vanwege de mogelijke dodelijke slachtoffers of de vernietiging van cruciale infrastructuur met enorme gevolgen voor de samenleving.
Onbeantwoord blijven dit soort acties niet. Volgens een bron uit het Franse leger komt Frankrijk al geregeld in het geheim in actie tegen hybride aanvallen van Rusland. NAVO-chef Mark Rutte zei dat het bondgenootschap alle mogelijke antwoorden heeft op hybride aanvallen, maar dat die «niet altijd zichtbaar» zullen zijn.
De inlichtingenchefs wijzen erop dat de dreiging tweeledig is. Enerzijds is die reëel, anderzijds heeft het Kremlin belang bij angst in Europa en de NAVO. De Letse inlichtingenbaas stelt dat niet duidelijk is of de plannen van Moskou concreet zijn of deel uitmaken van een «destabilisatiestrategie». Volgens Koudelka probeert Rusland te «escaleren om te de-escaleren». De tactiek van het Kremlin zou erop gericht zijn twijfel te zaaien over de steun aan Oekraïne. Daarom richten Russische aanvallen zich steeds vaker op de Europese defensiesector en infrastructuur.
Rusland ontkent plannen te hebben voor directe hybride aanvallen op NAVO-landen, maar die ontkenning wordt wantrouwd. Voorafgaand aan de invasie van Oekraïne ontkende het Kremlin ook consequent dat Rusland dat land zou aanvallen. Als NAVO-landen zich bedreigd voelen, kunnen zij een artikel 4-vergadering bijeenroepen. Dat gebeurde recent twee keer, maar Rutte zou intern hebben gezegd zulke bijeenkomsten niet te vaak te beleggen, omdat ze anders aan betekenis inboeten. Nilsson waarschuwt dat «het Rusland goed zou uitkomen als de NAVO eindeloos discussieert, maar geen actie onderneemt».
Vandaag spreken Europese ministers van Buitenlandse Zaken in de marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met elkaar. Daar bepalen zij hoe te reageren als er bij een Russische aanval doden vallen in EU- of NAVO-lidstaten.