De aanvallen van Oekraïense drones op datacenters van het Russische technologiebedrijf Yandex hebben niet geleid tot een afname van de activiteit van Russische trollenlegers. Dat blijkt uit een analyse van Cloudflare en verklaringen van meerdere experts. Een grafiek van Cloudflare waaruit een sterke daling van het webverkeer van Yandex-bots bleek, leidde op sociale media tot de onjuiste conclusie dat desinformatiecampagnes waren stilgelegd.
Cloudflare publiceerde woensdag een blogpost waarin het bedrijf stelt dat er «geen enkel bewijs» is dat de aanvallen op de Yandex-datacenters manipulatie op sociale media hadden uitgeschakeld of anderszins kwaadaardige activiteiten op internet hadden verstoord. De grafiek die viraal ging, liet weliswaar een daling van het webverkeer van Yandex-netwerken zien, maar volgens Robert van der Noordaa, expert op het gebied van hybride oorlogsvoering en buitenlandse inmenging, werd daaruit de verkeerde conclusie getrokken. «De bots die Cloudflare rapporteert zijn geen socialemediabots, maar vooral zogenoemde webcrawlers», zegt Van der Noordaa. Dat zijn geautomatiseerde programma's die webpagina's indexeren voor zoekmachines, niet de nepaccounts die desinformatie verspreiden.
President Zelensky beweerde maandag dat er op sociale media «minder haat, minder verdeeldheid en minder provocaties» te zien was. Zijn team liet later aan de BBC weten dat hij sprak over de algehele sfeer op sociale media en niet over een afname van botactiviteit. Ook een Tsjechisch lid van het Europees Parlement moest terugkomen op een post op X waarin hij schreef dat er minder activiteit van de Duitse partij AfD op sociale media was. Zijn bericht was inmiddels meer dan vier miljoen keer bekeken.
Onderzoekers van dTeam, een Amerikaanse groep die Russische inmenging volgt, laten aan de BBC weten dat er «geen verandering in het verkeer van bekende Russische accounts en botclusters op welk platform dan ook» is waargenomen. Bots die gelinkt zijn aan pro-Kremlin-beïnvloedingsoperaties waren vandaag nog steeds actief op sociale media. Ook accounts van de MAGA-beweging, Reform UK-aanhangers en de extreemrechtse Duitse AfD zouden niet minder actief zijn geworden.
Ned Mendez, hoofd onderzoek bij Alliance4Europe, benadrukt tegen The Guardian dat bots niet zomaar uitgeschakeld kunnen worden door bombardementen. «Hoe aantrekkelijk dat ook klinkt», zegt hij. «Het zijn niet zomaar een aantal gebouwen die je kunt uitzetten.» Wat dan wel te doen tegen trollenlegers die nepinformatie verspreiden? Van der Noordaa zegt dat het belangrijk is de socialemediabedrijven onder druk te zetten om verdachte netwerken uit te schakelen. Als veiligheidsdiensten, de politie of de overheid laten zien dat er een gecoördineerd netwerk is dat de regels overtreedt, zouden de platforms dit in principe moeten weghalen, aldus Van der Noordaa.
De aanvallen op de Yandex-datacenters vonden afgelopen week plaats. Yandex is een van de grootste technologiebedrijven van Rusland en beheert onder meer zoekmachines, clouddiensten en sociale media. De droneaanvallen waren onderdeel van de voortdurende Oekraïense pogingen om Russische infrastructuur te treffen. De impact op de trollenlegers blijkt echter beperkt. Deskundigen wijzen erop dat de servers die desinformatie verspreiden vaak buiten Rusland staan of gebruikmaken van clouddiensten die niet door Yandex worden gehost. Het stil leggen van een datacenter betekent dus niet automatisch het einde van een invloedscampagne.
De discussie over de effectiviteit van de aanvallen laat zien hoe moeilijk het is om online desinformatie te bestrijden. Platforms hebben volgens experts een verantwoordelijkheid om gecoördineerde netwerken te verwijderen, maar de handhaving schiet tekort. Voorlopig blijven de trollenlegers actief, ongeacht de aanvallen op de fysieke infrastructuur.
2