De Tweede Kamer begint vandaag aan de Algemene Financiële Beschouwingen, het jaarlijkse debat over de rijksbegroting. Dat debat staat onder druk door een interne afspraak binnen de coalitie over bezuinigingen. Als de gesprekken over de sociale zekerheid te weinig opleveren, wil het kabinet in het uiterste geval 1,2 miljard euro bezuinigen op de onderwijsbegroting. Dat blijkt uit een document dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld en in handen is van de NOS.
De afspraak is gemaakt tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA. Daardoor komt de druk vooral op D66 te liggen, dat zich graag profileert als onderwijspartij. Als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van partijgenoot Letschert hard worden geraakt. Het gaat nog om een gat van 3 miljard euro. Premier Jetten zei vandaag dat het kabinet met aanvullende voorstellen komt als de besparingen minder zijn dan verwacht.
De bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn uit de begroting gehaald, waardoor de vakbonden weer willen praten over hervormingen in de WIA. Volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) moeten die gesprekken uiteindelijk wel leiden tot een besparing op uitkeringen. Als het kabinet het niet eens wordt over de aanvullende voorstellen, is er een opvallende stok achter de deur: een korting op de zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget de komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze onderaan de streep minder te besteden hebben.
In het niet-openbare document staat hoe de pijn over de ministeries moet worden verdeeld. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zou nauwelijks hoeven te bezuinigen. Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou juist hard worden geraakt: daar is de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld, wat neerkomt op 1,2 miljard euro vanaf 2031 op een begroting van 57 miljard euro. Ook het Klimaat- en Energiefonds gaat er relatief veel op achteruit, zo'n 200 miljoen euro.
Ministeries en overheidsfondsen krijgen elk jaar een gedeeltelijke compensatie voor duurdere spullen en salarissen, de loon- en prijsbijstelling. Die wordt niet evenredig verdeeld. Ministeries als Defensie, Onderwijs en Justitie krijgen normaal een relatief grote prijsbijstelling omdat zij meer inkopen. Het kabinet wil Defensie en Justitie en Veiligheid nu volledig compenseren, waardoor er vooral minder geld naar Onderwijs gaat. Of de bezuinigingen doorgaan is nog de vraag: ook voor de voorjaarsnota is een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer nodig. De afspraak lijkt vooralsnog vooral een drukmiddel richting D66 om tot een deal met de vakbonden te komen.
Naast het begrotingsdebat vraagt de vakbond voor spoorpersoneel VVMC aandacht voor de veiligheid van NS-medewerkers. In een brandbrief aan de politiek schrijft de bond dat er maatregelen nodig zijn om conducteurs en ander personeel te beschermen tegen agressieve reizigers. Volgens de vakbond worden zij steeds vaker mishandeld, bedreigd of bespuugd. Uit cijfers van de NS blijkt dat het aantal meldingen van geweldsincidenten de afgelopen jaren fors is gestegen. De bond roept de politiek op snel in te grijpen.
3